Thì ra tập gym kiểu điếc không sợ súng, tinh thần hổ báo, coi thường kỷ cương rồi tiểu ra “máu”, cấp cứu chậm có thể chạy thận suốt đời là có thật. Để tỏ nguồn cơn, phải lần từ nguồn cơ vân và cái tệ do sự phá hủy chúng.

Đi, đứng, đấm, đá một tay chàng!

Cơ vân thuộc cơ - xương; chúng ta đi, đứng, đấm, đá được là nhờ một tay chúng. Khi cơ vân bị phá hủy, giập nát, thả vào máu các chất thành phần kali, phospho, acid uric, acid lactic, myoglobin, enzym, gọi là tiêu cơ vân/rhabdomyolysis, họa từ chỗ này mà ra.

Luyện cơ quá sức có thể phá hủy cơ vân?

Tiêu cơ vân thường do chấn thương, đè ép, bị vùi lấp, bị sập nhà, động đất... Một nhánh khác, không trầy miếng da, gọi là tiêu cơ vân không chấn thương: do tắc mạch, liệt giường, co giật, sảng rượu, ong đốt, rắn cắn, ngộ độc, say nắng, uống thuốc ngủ tự tử, điện giật, thuốc men; đặc biệt do gắng sức mạnh, đột ngột, quây chung một nhóm gọi là tiêu cơ vân gắng sức.

Cơ bị phá hủy, làm gì tới nước suy thận?

Khi thả loạt chất phân hủy vào máu, rhabdomyolysis trở thành nguồn độc kali, phospho, rối loạn chuyển hóa, toan máu và đặc biệt là suy thận cấp. Cú tai bay vạ gió này từ một bệnh sinh lãng xẹt. Số là myoglobin, một protein sắc tố trong cơ, theo đoàn lữ thứ của rhabdomyolysis đổ vào thận và làm... nghẽn thận, gây suy thận!

Làm sao để gymer biết mình sắp... suy thận?

Gym là môn tập đày đọa cơ bắp nên cũng là mối sộp của tiêu cơ vân gắng sức. Rhabdomyolysis thường gặp ở các tân gymer, trẻ trâu, hoặc cựu trào tập bừa tập ẩu, bóc ngắn cắn dài, tự chế kiểu tập, bất tuân hướng dẫn...

Thoạt đầu, rhabdomyolysis chỉ sơ sịa mấy pha đau nhức, yếu cơ, nhưng sẽ sớm huỵch tẹt bằng màn tiểu ra myoglobin đỏ đậm hay màu Coca-Cola, dễ nhầm tiểu ra máu, kèm tiểu ít hoặc bí tiểu, dần đến tụt huyết áp, nhịp nhanh, vật vã, hôn mê...  Không phải rhabdomyolysis nào cũng rối hay suy thận cấp; nhẹ có thể nghỉ tại nhà, nặng phải ôm đồ vô viện ngay, nếu không muốn ghi danh vào khoa chạy thận tương lai!

Đâu chỉ giới vai u thịt bắp mới sa kiếp nạn này?

Thiệt ra, hội tiêu cơ vân gắng sức không chỉ mấy chàng/nàng hùng hục tập với tạ, dây, mà rộng cửa cho bất kỳ ai mắc lỗi vận động đột ngột, quá sức, trong đó có cả các chế... chơi dại. Từng có vài “sửu nhi” suýt bị cắt cơm nhà xơi cơm bệnh viện từ màn thách đố hít đất, sumo squat (bài tập thon đùi, mông bắt chước tư thế võ sĩ sumo) hàng trăm lần... Mấy teen béo phì, mỡ nhiều cơ ít, ham trò thách nhau hít đất, vật tay, đấm bao cát, coi chừng hối không kịp với rhabdomyolysis!

Triệu chứng tiêu cơ nghe giống vọp bẻ?

Cũng đau cơ, co cơ, cũng do vận động mạnh, đột ngột, kéo dài nhưng rhabdomyolysis và chuột rút, cơ bản - quần cao ống thấp. Một đằng là tiêu hủy cơ, một đằng là cơ co và mắc vào nhau. Nếu từng bị chuột rút đôi bận, không khó nhận ra bộ dạng co cứng, đau thấu trời không lẫn đâu được của nó. Hiển nhiên chuột rút thì không có màn “đái ra Coca-Cola”...

Không phải ai tập gym cũng gặp nguy

Thông lệ, rhabdomyolysis cũng dựa cậy ăn hiếp thân chủ trên một số yếu tố nguy cơ, đơn cử người đang dùng thuốc statin, fibrat trị mỡ trong máu, ức chế thần kinh cơ, thần kinh trung ương và giàn cocaine, amphetamine, LSD... Tập gym quá sức trong điều kiện nóng bức, bù nước kém cũng chính là tay phải tay trái mời rhabdomyolysis vào chơi...

Phòng ngừa cho gymer

Không phải cứ tập cơ là bị tiêu cơ vân, mà là tập quá sức và đột ngột, tính luôn cho cả những bách tính không phải dân gymer. Phòng ngừa, nói qua nói lại không gì hơn hai từ “thong thả”, kết hợp uống đủ nước, tránh yếu tố nguy cơ...

Nhắc nhớ một điều là rhabdomyolysis có thể trổ từ một nhóm cơ, một kiểu tập; chẳng hạn đang yên đang lành tập bụng mà tự nhiên chuyển sang tập đùi quá thể thì vẫn bị tiêu cơ như thường!