Vì sao người Thái nói '2 giờ' nhưng lại có thể là 8 giờ tối?

Cách gọi giờ đặc biệt của người Thái có thể khiến du khách bối rối - cùng là số 2 nhưng tùy cách nói, đó có thể là 2 giờ sáng, 2 giờ chiều hoặc… 8 giờ tối.

Nếu một người Thái từng hẹn bạn đi ăn và nói: "Hẹn gặp nhau lúc 2 giờ nhé!", đừng vội nghĩ đến 2 giờ chiều. Rất có thể họ đang muốn nói 8 giờ tối. Ngay cả người Thái nói tiếng Anh lưu loát cũng có thể vô tình mắc lỗi này, bởi họ đã quen với cách gọi giờ trong tiếng Thái từ nhỏ.

Theo Nation Thailand, nguyên nhân nằm ở cách người Thái đếm giờ trong giao tiếp hằng ngày. Thái Lan vẫn sử dụng hệ thống 24 giờ trong những ngữ cảnh chính thức như bản tin hoặc văn bản, nhưng khi trò chuyện, người dân thường sử dụng một hệ thống tính giờ khá đặc biệt.

Thay vì đếm liên tục từ 1 đến 24, họ chia một ngày thành 4 chu kỳ, với các từ gắn với âm thanh của những nhạc cụ truyền thống từng được người canh gác sử dụng để báo giờ: Mong, Baai, Toom và Tee.

Từ "Mong" buổi sáng đến "Baai" buổi chiều của người Thái

Từ 7 đến 11 giờ sáng, người canh gác thời xưa sẽ đánh một chiếc chiêng lớn từ một đến năm tiếng. Âm thanh vang lên được gọi là "Mong", từ đó trở thành cách gọi giờ trong buổi sáng.

Nghĩa là, với chu kỳ bắt đầu từ 7 giờ sáng, thì 7 giờ là Nueng-Mong (1 Mong), 8 giờ là Song-Mong (2 Mong), tiếp tục đến 11 giờ là Haa-Mong (5 Mong). Người Thái đôi khi thêm từ Chao (buổi sáng) để làm rõ thời điểm.

Ngày nay, cách gọi truyền thống này vẫn được sử dụng, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc một số khu vực nông thôn, nhưng người Thái hiện đại cũng có thể đọc trực tiếp con số trên đồng hồ. Chẳng hạn, 8 giờ sáng có thể gọi là Paet-Mong-Chao (8 giờ sáng).

Đến 12 giờ trưa, cách gọi thay đổi thành Tieng-Wan. Trong đó, Tieng mang nghĩa "thẳng", gợi hình ảnh kim đồng hồ chỉ thẳng lên trên, còn Wan là ban ngày.

Buổi chiều lại có một cách tính khác. Từ 1 đến 3 giờ chiều, người Thái dùng từ Baai, chỉ thời điểm mặt trời đã xuống thấp, kết hợp với các số trên mặt đồng hồ. Vì vậy, 1 giờ chiều là Baai-Mong, 2 giờ là Baai-Song và 3 giờ là Baai-Sam.

Từ 4 đến 6 giờ chiều, cách gọi lại quay về "Mong", nhưng thêm Yen (buổi tối). Chẳng hạn, 5 giờ chiều là Haa-Mong-Yen.

Vì sao "2 giờ" lại thành 8 giờ tối?

Đây mới là phần dễ khiến người nước ngoài "đứng hình". Khi trời tối, người canh gác thời xưa chuyển sang đánh một chiếc trống lớn. Âm thanh trầm đục của tiếng trống được gọi là "Toom", và một chu kỳ mới bắt đầu từ 7 giờ tối.

Vì vậy, 7 giờ tối là Nueng-Toom (1 Toom), còn 8 giờ tối là Song-Toom (2 Toom). Chu kỳ tiếp tục đến 11 giờ đêm, được gọi là Haa-Toom.

Đó cũng chính là lời giải cho nghịch lý "2 giờ" trong cách gọi giờ của người Thái: "2 giờ tối" không phải 2 giờ, mà là 8 giờ tối, nếu người nói đang sử dụng chu kỳ Toom.

Đến nửa đêm, cách gọi lại thay đổi thành Tieng-Kuen, trong đó Tieng là "thẳng", còn Kuen có nghĩa là ban đêm.

Từ 1 đến 5 giờ sáng, người Thái bước sang chu kỳ "Tee". Khác với Mong và Toom, vốn mô phỏng âm thanh của chiêng và trống, Tee (ตี) trong tiếng Thái có nghĩa là "đánh" hoặc "gõ". Đây là cách gọi bắt nguồn từ việc người canh gác dùng tấm kim loại hoặc khối gỗ để báo giờ vào lúc đêm khuya.

Theo đó, 1 giờ sáng là Tee-Nueng (gõ một), 2 giờ là Tee-Song (gõ hai), cho đến 5 giờ là Tee-Haa.

Đến 6 giờ sáng, cách gọi truyền thống từng là Tee-Hok (gõ sáu) hoặc Rung-Chao (bình minh). Ngày nay, người Thái thường gọi thời điểm này là Hok-Mong-Chao (6 giờ sáng), khép lại một vòng tính giờ và bắt đầu chu kỳ mới.

Vì vậy, nếu có dịp được một người Thái hẹn "2 giờ", tốt nhất nên hỏi lại cho chắc. Bởi trong cách gọi giờ của người Thái, số 2 đôi khi có thể là 2 giờ sáng, 2 giờ chiều hoặc… 8 giờ tối.