Khoa học nói gì về những người 'hát hay không bằng hay hát'?

Có những người bước vào phòng karaoke với tâm thế rất rõ ràng 'không cần hát hay, chỉ cần được hát'. Khoa học cho thấy chuyện này không hẳn vô lý, bởi ca hát mang lại nhiều giá trị hơn là việc được nhận định là 'hát hay'.

"Điểm danh" trong một phòng karaoke, đôi khi người hát hay nhất lại là người ngồi im lâu nhất. Trong khi đó, người hát liên tù tì từ bài này qua bài khác chưa chắc đúng nhạc, đúng tông nhưng lại có "tình cảm đặc biệt" với cái... micro.

Dân gian gọi vui tình cảnh này là "hát hay không bằng hay hát". Nhưng tại sao một người biết mình không phải ca sĩ vẫn thích hát, thậm chí hát rất nhiệt tình?

Các nghiên cứu về ca hát cho thấy câu trả lời không đơn giản nằm ở chuyện người đó có hát hay hay không.

Hát không chỉ để người khác nghe

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Arts in Psychotherapy từng khảo sát 90 sinh viên đại học để tìm hiểu vì sao những người không phải ca sĩ chuyên nghiệp vẫn thích hát. Kết quả cho thấy lý do rất đa dạng: muốn tự biểu đạt, trải nghiệm thẩm mỹ, xây dựng quan hệ với người khác, thay đổi tâm trạng hoặc giảm căng thẳng, cảm giác về bản thân và nhu cầu tự hoàn thiện.

Điều này có nghĩa một người cầm micro không nhất thiết đang cố chứng minh rằng mình hát hay. Họ có thể chỉ đang tìm cách thể hiện cảm xúc, tận hưởng bài hát hoặc đơn giản là tham gia vào cuộc vui.

Nói cách khác, nếu mục tiêu là "hát cho hay", người hát lệch vài nốt có thể nhanh chóng thất vọng. Nhưng nếu mục tiêu là "hát cho vui", chuyện lệch vài nốt đôi khi chẳng còn quan trọng.

Đó cũng là lý do câu "hát hay không bằng hay hát" nghe có vẻ đùa nhưng lại chạm vào một thực tế, là giá trị của việc hát không phải lúc nào cũng nằm ở chất lượng màn trình diễn.

Một lý do khác khiến con người thích hát, đặc biệt là hát cùng người khác, nằm ở khả năng tạo kết nối xã hội.

Năm 2015, một nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Oxford được công bố trên Royal Society Open Science đã tìm thấy cái mà họ gọi là "ice-breaker effect", có thể hiểu là hiệu ứng "phá băng" của việc ca hát. Những người chưa quen biết có xu hướng hình thành cảm giác gắn kết nhanh hơn sau hoạt động hát chung.

Các nhà nghiên cứu cho rằng ca hát có thể thúc đẩy sự phối hợp giữa các thành viên và tạo ra cảm xúc tích cực, qua đó giúp một nhóm người xa lạ nhanh chóng cảm thấy gần gũi hơn.

Điều này phần nào giải thích được một nghịch lý rất quen thuộc ở karaoke, về một nhóm người có thể chẳng ai là ca sĩ, nhưng chỉ cần cùng nhau hát hết một bài, không khí đã khác hẳn.

Có khi người ta không đến karaoke để nghe một giọng hát hoàn hảo. Họ đến để cùng nhau tạo ra một cuộc vui.

Hát dở có phải vì… không biết mình hát dở?

Đến đây lại xuất hiện một câu hỏi khác: liệu những người hát không hay có phải đơn giản là không nhận ra mình hát không hay?

Câu trả lời cũng không hẳn.

Một nghiên cứu công bố năm 2023 trên Annals of the New York Academy of Sciences khảo sát 996 người trưởng thành tại Australia và so sánh cách họ tự đánh giá khả năng ca hát với một phép đo khách quan về năng lực hát. Kết quả cho thấy con người có thể đánh giá khả năng ca hát của mình chưa chính xác, theo cả hai hướng: có người đánh giá cao hơn thực tế, nhưng cũng có người đánh giá thấp khả năng của mình.

Đáng chú ý, mức độ tự đánh giá vẫn có tương quan với khả năng hát thực tế. Trong nghiên cứu này, yếu tố "tự đánh giá" có mối tương quan mạnh nhất với kết quả thực hiện bài hát.

Vì vậy, không thể cứ thấy ai hát dở là kết luận người đó "ảo tưởng mình hát hay".

Thậm chí, các nghiên cứu trước đó ước tính khoảng 10-15% dân số thuộc nhóm hát cao độ kém. Tuy nhiên, số người tự nhận mình "tone deaf" (tức hát không đúng tông) có thể cao hơn nhiều. Một số người hát không tốt thật, nhưng cũng có người đánh giá thấp khả năng của chính mình.

Vậy nên, lần tới nếu một người hát lệch tông vẫn nhất quyết giữ micro, có lẽ cũng không cần quá khó chịu. Họ có thể chẳng đến đó để thi hát. Họ đến để hát.

Và nếu xét theo những gì khoa học tìm thấy về ca hát, việc đó hoàn toàn có thể mang lại niềm vui, sự tự biểu đạt và cảm giác kết nối với những người xung quanh.

Còn chuyện hát có hay hay không? Thôi thì khó đánh giá quá thì... cho qua!