Xì mũi sao mới đúng cách?

Một nghiên cứu từ gần 50 năm trước vừa giúp cố giáo sư Nhật Bản Tokuji Unno nhận Giải Ig Nobel Y học 2026, sau khi ông nghiêm túc đo đạc chuyện tưởng như chẳng ai cần nghiên cứu: con người nên xì mũi thế nào?!

Xì mũi là việc nhiều người làm gần như theo bản năng. Thế nhưng năm 1977, Tokuji Unno lại đặt một câu hỏi rất nghiêm túc: xì mũi thế nào mới đúng?

Gần nửa thế kỷ sau, đáp án cho câu hỏi ấy giúp ông nhận Giải Ig Nobel Y học 2026 - giải thưởng tôn vinh những nghiên cứu khiến người ta bật cười nhưng sau đó phải suy nghĩ.

Tại lễ trao giải vừa diễn ra ngày 3-9 ở Zurich (Thụy Sĩ), giáo sư Tokuji Unno được vinh danh cho nghiên cứu "xì mũi đúng cách". Tuy nhiên ông đã qua đời vào năm 2022, thọ 89 tuổi. Giáo sư Miki Takahara, người từng được ông hướng dẫn tại Đại học Y Asahikawa, đã thay mặt ông nhận giải.

Vậy xì mũi sao mới đúng?

Trong nghiên cứu có tên How to Blow the Nose - An Aerodynamic Study of the Nose Blowing, cố giáo sư Tokuji Unno cùng các cộng sự đã dùng phương pháp khoa học để phân tích một động tác rất đời thường.

Nhóm nghiên cứu đo tốc độ và lưu lượng không khí khi xì mũi, đồng thời theo dõi áp lực tác động lên tai. Nghiên cứu được thực hiện trên 15 người trong độ tuổi 14-48.

Kết quả đưa đến một hướng dẫn nghe khá đơn giản, nên xì từng bên lỗ mũi thay vì bịt cả hai bên rồi xì cùng lúc. Khi chỉ xì qua một bên, luồng không khí có thể đi qua hiệu quả hơn.

Các nguồn tường thuật về nghiên cứu cũng nêu ba điểm chính được xem là cách xì mũi đúng: xì từng bên, dùng lực đủ mạnh và hít vào nhẹ trước khi thở ra dài.

Nói cách khác, nếu đang sụt sịt vì cảm lạnh, đừng biến hai lỗ mũi thành một "đường cao tốc" rồi cố giải quyết tất cả trong một cú xì mũi mạnh. Khoa học đã dành hẳn một nghiên cứu để chỉ ra rằng chia đôi công việc có vẻ hợp lý hơn.

Điều khiến công trình trở nên đặc biệt không nằm ở việc phát hiện ra một kỹ thuật quá phức tạp, mà ở chỗ một hành động hằng ngày tưởng chẳng đáng để ý lại được đưa lên bàn cân của khoa học.

Đại học Y Asahikawa đánh giá nghiên cứu của Unno đáng chú ý vì đã dùng phương pháp khoa học để giải quyết một câu hỏi mà mọi người vẫn làm mỗi ngày, nhưng hiếm khi nghĩ đến chuyện kiểm chứng.

Giáo sư Takahara, người nhận giải thay cho biết, giáo sư Unno là một nhà nghiên cứu nghiêm túc và tận tâm. Với một người dành sự nghiệp nghiên cứu sinh lý mũi và luồng khí, việc được vinh danh cho câu hỏi "xì mũi thế nào cho đúng" có lẽ là một kết thúc khá đặc biệt.

Nhật Bản đã có 20 năm liên tiếp "ẵm" Ig Nobel

Giải thưởng lần này cũng đánh dấu 20 năm liên tiếp có nhà nghiên cứu Nhật Bản được trao Ig Nobel. Đây là một trong những điểm đáng chú ý của mùa giải 2026.

Nhưng nếu chuyện xì mũi khiến người ta bật cười vì quá đỗi quen thuộc, một nghiên cứu khác tại Ig Nobel 2026 còn đưa khái niệm "sữa" đến một nơi khó ngờ hơn: gián.

Giải Ig Nobel Hóa học năm nay được trao cho nhóm nghiên cứu phân tích các tinh thể protein trong chất dinh dưỡng dạng "sữa" do gián Diploptera punctata tiết ra để nuôi con. Các nhà khoa học phát hiện protein trong những tinh thể này có hàm lượng năng lượng cao hơn ba lần so với protein trong sữa bò.

Từ một câu hỏi kiểu "xì mũi sao cho đúng?" đến chuyện nghiên cứu chất dinh dưỡng của gián, Ig Nobel một lần nữa cho thấy khoa học đôi khi bắt đầu từ những điều rất dễ khiến người ta phì cười.