Vì sao phim Ghibli dễ xem ở nước ngoài hơn tại Nhật?

Khán giả quốc tế dễ dàng xem phim Ghibli qua Netflix hay Max. Nhưng ở Nhật, việc xem Ghibli theo yêu cầu vẫn không dễ như nhiều người tưởng.

Ở hầu khắp các quốc gia trên thế giới, chỉ cần mở ứng dụng streaming là khán giả có thể chạm vào những khung cảnh huyền ảo của Studio Ghibli. Tại Mỹ, toàn bộ danh mục Ghibli hiện diện trên nền tảng Max. Netflix cũng đã mang 21 tác phẩm kinh điển đến với hàng trăm triệu người xem tại nhiều thị trường quốc tế.

Thế nhưng tại chính quê hương Nhật Bản - nơi những câu chuyện ấy được sinh ra, việc "gặp lại" Ghibli theo cách chủ động và linh hoạt vẫn chưa trở thành điều hiển nhiên. Đó là một nghịch lý đang khiến nhiều người yêu phim hoạt hình tại xứ sở mặt trời mọc phải suy ngẫm.

Vì sao phim Ghibli dễ xem ở nước ngoài hơn tại Nhật?

Tháng 9-2023, Nippon Television Network Corporation (Nippon TV) chính thức mua lại 42,3% quyền biểu quyết của Studio Ghibli, biến hãng phim huyền thoại thành công ty con. Đây không phải là cuộc "thâu tóm" lạnh lùng, mà là sự tiếp nối của một mối quan hệ đã kéo dài gần bốn thập niên.

Từ năm 1985, Nippon TV đã là kênh đầu tiên phát sóng Nausicaa of the Valley of the Wind trên chương trình "Friday Road Show" - buổi chiếu phim tối thứ Sáu quen thuộc với biết bao gia đình Nhật.

Sau đó Nippon TV tiếp tục tài trợ sản xuất cho Kiki's Delivery Service (1989), hỗ trợ thành lập Bảo tàng Ghibli tại Mitaka, và nay là Ghibli Park. Với nhiều thế hệ người Nhật, Ghibli không chỉ là những bộ phim, mà là ký ức về những buổi tối cả nhà quây quần, chờ đợi tiếng nhạc hiệu quen thuộc vang lên từ chiếc tivi cũ.

Trong Tuần lễ vàng 2026, "Friday Road Show" của Nippon TV đã công bố lịch chiếu hai tác phẩm kinh điển: Whisper of the Heart vào ngày 1-5 và Kiki's Delivery Service vào ngày 8-5. Ghibli Park cũng đồng thời đăng tải thông tin liên quan, tạo nên không khí háo hức cho người hâm mộ.

Nhưng nhịp điệu của truyền hình tuyến tính vốn khác biệt hoàn toàn với thói quen xem phim hiện đại. Người xem phải đến đúng giờ, đúng ngày, đúng dịp lễ hội. Trong khi đó tại nhiều quốc gia khác, khán giả có thể chọn lựa bất kỳ thời điểm nào để mở lại thế giới Ghibli chỉ bằng vài thao tác đơn giản.

Các báo cáo gần đây cho thấy bối cảnh tiêu dùng video tại Nhật Bản đang thay đổi rõ rệt. Tỉ lệ sử dụng dịch vụ video trực tuyến trả phí tăng mạnh, trong khi việc thuê đĩa và mua bản vật lý giảm dần.

Sony - thương hiệu từng thống trị thị trường thiết bị ghi hình - đã thông báo sẽ ngừng xuất xưởng toàn bộ các mẫu đầu ghi Blu-ray từ tháng 2-2026, phản ánh xu hướng toàn cầu khi khán giả ngày càng ưu tiên nội dung theo yêu cầu.

Dù vậy tại Nhật Bản, danh mục Ghibli vẫn chủ yếu được tiếp cận qua phát sóng truyền hình, mua hoặc thuê bản vật lý, và các sự kiện chiếu rạp đặc biệt. Một ngoại lệ đáng chú ý là Grave of the Fireflies đã được đưa lên Netflix Nhật Bản từ tháng 7-2025 - dấu hiệu cho thấy cánh cửa phân phối số không hoàn toàn đóng lại.

Một số nhà quan sát văn hóa đại chúng Nhật Bản nhận định rằng việc Ghibli tiếp tục gắn chặt với mô hình phát sóng truyền hình có thể tạo ra khoảng cách nhất định với khán giả trẻ - thế hệ lớn lên cùng điện thoại thông minh và thói quen xem nội dung theo nhu cầu cá nhân. Tuy nhiên đây vẫn là những nhận định mang tính phân tích, chưa có kết luận chính thức từ phía Nippon TV hay Studio Ghibli.

Câu chuyện không chỉ dừng lại ở bản quyền hay doanh thu quảng cáo. Với một di sản điện ảnh đặc biệt như Ghibli, khả năng tiếp cận còn gắn liền với cách giá trị văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Một đứa trẻ có thể biết đến Totoro qua hình ảnh trên túi vải hay món đồ lưu niệm tại Ghibli Park. Nhưng để di sản thực sự sống mãi, người xem cần được gặp lại nó trong hình hài trọn vẹn nhất: một bộ phim, một câu chuyện, một buổi tối đủ dài để lặng đi trước vẻ đẹp dịu dàng và sâu lắng mà chỉ Ghibli mới mang lại.

Cho đến nay, chưa có thông báo chính thức nào về kế hoạch đưa toàn bộ danh mục Ghibli lên các nền tảng streaming tại Nhật Bản. Lựa chọn phân phối của hãng phim vẫn là chủ đề được theo dõi sát sao.

Bởi càng được yêu mến, Ghibli càng đứng trước câu hỏi lớn: làm thế nào để bảo vệ giá trị đặc biệt của những tác phẩm mà không vô tình khiến chúng trở nên xa vời với những khán giả mới - những người sẽ gìn giữ di sản trong tương lai?