Khoa học viễn tưởng trong thế giới anime thập niên 2020 không còn bó hẹp ở những robot khổng lồ, trí tuệ nhân tạo (AI) hay các đô thị tương lai. Qua loạt tác phẩm đình đám như Pluto, Cyberpunk: Edgerunners, 86: Eighty-Six, Vivy: Fluorite Eye's Song và Dandadan, thể loại này đang chuyển mình mạnh mẽ khi chạm đến những góc khuất về chiến tranh, bản sắc con người và cả thế giới siêu nhiên.

Anime từ lâu đã xem khoa học viễn tưởng là một "mảnh đất" màu mỡ. Những cỗ máy chiến đấu, công nghệ sinh học biến đổi cơ thể hay sinh vật ngoài hành tinh từng xuất hiện trong rất nhiều tác phẩm, trải dài từ thể loại giải trí dành cho giới trẻ đến những thước phim nặng tính tâm lý và xã hội.

Bước sang thập niên 2020, chất liệu ấy được các nhà làm phim khai thác sâu sắc hơn. Một vụ án liên quan đến robot có thể mở ra vết thương lòng của chiến tranh, những vũ khí tưởng như tự động lại phơi bày sự tàn nhẫn của con người, hay hành trình kéo dài một thế kỷ của một AI đặt ra câu hỏi về định nghĩa "linh hồn".

5 làn sóng mới của anime khoa học viễn tưởng thập niên 2020

Pluto: Khi robot soi chiếu nỗi đau chiến tranh

Khởi chiếu trên Netflix vào cuối tháng 10-2023, Pluto gồm 8 tập do studio M2 thực hiện phần hoạt hình dưới sự chỉ đạo của đạo diễn Toshio Kawaguchi. Tác phẩm chuyển thể từ bộ truyện tranh cùng tên của Naoki Urasawa và Takashi Nagasaki, dựa trên chương truyện kinh điển The Greatest Robot on Earth thuộc vũ trụ Astro Boy của huyền thoại Osamu Tezuka.

Câu chuyện bắt đầu như một vụ án hình sự. Gesicht - một thanh tra robot của Cảnh sát châu Âu (Europol) - nhận nhiệm vụ điều tra chuỗi vụ ám sát nhắm vào những robot tiên tiến nhất thế giới và các nhà hoạt động nhân quyền liên quan. Từ cuộc điều tra này, phim mở ra một xã hội tương lai nơi con người và máy móc có trí tuệ, cảm xúc cùng chung sống.

Thay vì biến robot thành công cụ chiến đấu vô cảm, Pluto dành nhiều thời lượng để nói về những gì còn lại sau cuộc chiến. Ký ức, sự mất mát, lòng hận thù và nỗ lực vượt qua bạo lực mới là cốt lõi của tác phẩm.

Khi ra mắt bộ phim, đồng tác giả Takashi Nagasaki từng chia sẻ: "Pluto kế thừa triết lý của Tezuka. Phim không chỉ truyền tải thông điệp phản chiến đơn thuần, mà còn nhắc nhở rằng cả hai chiến tuyến đều phải chịu đau khổ, và câu trả lời cuối cùng luôn luôn là hòa bình".

Robot trong phim không đơn thuần là một biểu tượng công nghệ, mà trở thành tấm gương phản chiếu những trải nghiệm sâu sắc nhất của con người.

Cyberpunk: Edgerunners: Mặt trái của công nghệ cấy ghép

Nếu Pluto tiếp cận tương lai qua những robot có tri giác, Cyberpunk: Edgerunners lại đưa công nghệ vào sâu trong da thịt con người.

Loạt phim gồm 10 tập do studio Trigger sản xuất, Hiroyuki Imaishi làm đạo diễn, phát hành trọn bộ vào tháng 9-2022. Đây là một bộ phim ngoại truyện độc lập nằm trong thế giới của trò chơi điện tử Cyberpunk 2077. Bối cảnh phim diễn ra tại Night City - một siêu đô thị tương lai bị ám ảnh bởi quyền lực, hào nhoáng và các công nghệ cải biến cơ thể.

Nhân vật chính David Martinez bước vào thế giới ngầm của những lính đánh thuê ngoài vòng pháp luật. Tại đây, các linh kiện máy móc cấy ghép giúp con người gia tăng sức mạnh vượt trội. Thế nhưng, khi David càng nâng cấp cơ thể, ranh giới giữa việc "làm chủ công nghệ" và "bị công nghệ nuốt chửng" càng trở nên mong manh.

Trong Cyberpunk: Edgerunners, các thiết bị cơ khí không chỉ phục vụ cho các pha hành động mãn nhãn. Chúng gắn liền với bài toán sinh tồn, túi tiền và vị thế của mỗi cá nhân trong một xã hội phân hóa giàu nghèo rõ rệt. Công nghệ mở ra cơ hội đổi đời, nhưng cũng chính là xiềng xích đè nặng lên thể xác lẫn tâm trí nhân vật.

Tác phẩm từng đoạt giải "Hoạt hình của năm" tại Crunchyroll Anime Awards 2023 nhờ việc đặt tiến bộ công nghệ cạnh những giới hạn rất trần trụi của con người: tiền tài, tham vọng và khát vọng tìm chỗ đứng trong xã hội.

86: Eighty-Six: Góc khuất của chiến tranh 'không người lái'

Từ câu chuyện nâng cấp cơ thể, 86: Eighty-Six chuyển hướng sang một vấn đề nhức nhối của công nghệ quân sự: Liệu chiến tranh có thực sự "nhân đạo" và "không người lái" như những lời tuyên truyền?

Bộ phim gồm 23 tập do studio A-1 Pictures thực hiện phần hoạt hình, Toshimasa Ishii đạo diễn, chuyển thể từ loạt light novel (tiểu thuyết nhẹ) ăn khách của tác giả Asato Asato. Phim được chia làm hai phần, phát sóng xuyên suốt giai đoạn 2021 - 2022.

Truyện phim theo chân cuộc chiến giữa Cộng hòa San Magnolia và Đế quốc Giad. Chính phủ San Magnolia luôn tự hào tuyên bố họ chỉ sử dụng các vũ khí tự động không người lái để bảo vệ người dân. Nhưng sự thật phía sau là bên trong những cỗ máy chiến đấu ấy lại là những thanh thiếu niên thuộc chủng tộc bị phân biệt đối xử - nhóm người bị tước đoạt quyền công dân và bị gọi bằng cái tên "Eighty-Six".

Cách xây dựng này giúp công nghệ quân sự đảm nhận hai vai trò cùng lúc. Ở bề nổi, máy móc tạo nên diện mạo hiện đại cho cuộc chiến. Ở tầng sâu hơn, cái mác "không người lái" chính là sự che giấu của chính quyền đối với mạng sống của một nhóm người bị gạt ra lề xã hội.

86: Eighty-Six không sa đà vào việc phô diễn sức mạnh vũ khí. Phim tập trung vào khoảng cách giữa những lời tuyên truyền hoa mỹ và cái giá bằng máu mà những người lính trẻ phải trả trên chiến trường.

Vivy: Fluorite Eye's Song: Hành trình 100 năm đi tìm 'trái tim' của AI

Nếu 86 kể về việc con người bị biến thành công cụ, thì Vivy: Fluorite Eye's Song đi theo chiều ngược lại: Hành trình một trí tuệ nhân tạo học cách làm người.

Đây là dự án hoạt hình nguyên bản (không qua chuyển thể) gồm 13 tập do WIT Studio sản xuất, Shinpei Ezaki đạo diễn. Phần cốt truyện gốc và kịch bản phim được chấp bút bởi bộ đôi Tappei Nagatsuki (tác giả Re:Zero) và Eiji Umehara. Nhân vật chính Vivy là nữ AI hình người tự hành đầu tiên, hoạt động tại một công viên giải trí với mệnh lệnh tối cao: "Mang lại hạnh phúc cho mọi người bằng tiếng hát".

Cuộc đời cô bước sang bước ngoặt lớn khi Matsumoto - một AI đến từ tương lai 100 năm sau - xuất hiện. Matsumoto yêu cầu Vivy đồng hành trong một kế hoạch thế kỷ nhằm thay đổi lịch sử, ngăn chặn cuộc thảm sát đẫm máu giữa con người và máy móc trong tương lai.

Biên độ thời gian kéo dài một thế kỷ giúp Vivy có một cấu trúc kể chuyện độc đáo. Nữ chính có cơ hội chứng kiến sự thay đổi của công nghệ, xã hội và mối quan hệ giữa người - máy qua nhiều thế hệ.

Từ đó, câu hỏi về AI không còn dừng lại ở những thuật toán thông minh. Những khái niệm trừu tượng như cảm xúc, ký ức hay thế nào là "đặt cả trái tim vào bài hát" trở thành bài toán mà một cỗ máy phải tự tìm lời giải qua trăm năm thăng trầm.

Dandadan: Khi khoa học viễn tưởng va chạm thế giới tâm linh

Bốn tác phẩm trên đều mang những đặc trưng quen thuộc của dòng phim khoa học viễn tưởng. Riêng Dandadan lại chọn một lối đi phá cách khi đặt người ngoài hành tinh chung một chiến tuyến với ma quỷ, lời nguyền và các hiện tượng huyền bí.

Do studio Science SARU sản xuất và Fūga Yamashiro đạo diễn, phim chuyển thể từ bộ truyện tranh ăn khách của Yukinobu Tatsu, ra mắt khán giả toàn cầu vào tháng 10-2024. Câu chuyện xoay quanh Momo Ayase - một nữ sinh tin vào ma quỷ nhưng bài xích người ngoài hành tinh, và Okarun - cậu bạn lập dị có niềm tin hoàn toàn ngược lại. Cuộc cá cược định mệnh đã đẩy cả hai vào những tình huống dở khóc dở cười khi cả UFO lẫn yêu quái cùng xuất hiện.

Dandadan đã xóa nhòa ranh giới giữa khoa học và tâm linh. Sự hiện diện của công nghệ ngoài trái đất không làm mất đi màu sắc dân gian của các truyền thuyết đô thị, ngược lại, chúng cộng hưởng tạo nên một thế giới giả tưởng vô cùng hỗn loạn, hài hước và tràn đầy năng lượng tuổi trẻ.

Sự giao thoa độc đáo này được thể hiện sinh động qua nét vẽ của họa sĩ Yoshimichi Kameda - người chịu trách nhiệm thiết kế tạo hình cho cả quái vật ngoài hành tinh lẫn các thực thể yêu quái. Tác phẩm chứng minh rằng chất liệu khoa học viễn tưởng có thể tồn tại trong một cấu trúc linh hoạt, tự do và không bị gò bó bởi bất kỳ quy chuẩn khô khan nào.

Sức sống mới của một thể loại kinh điển

Năm tác phẩm với năm câu trả lời khác nhau đã tạo nên một bức tranh đa sắc diện cho anime khoa học viễn tưởng những năm đầu thập niên 2020.

Sự khác biệt cốt lõi giữa các bộ phim này cho thấy: Công nghệ có thể là nền tảng tạo nên thế giới giả tưởng, nhưng con người và những giá trị nhân văn mới là đích đến cuối cùng của câu chuyện.

Từ những robot biết khóc đến những cuộc chạm trán với đĩa bay, khoa học viễn tưởng vẫn đang hoàn thành tốt sứ mệnh của mình trong thế giới anime: Tạo ra những hoàn cảnh không tưởng để thử nghiệm và thấu hiểu sâu hơn về bản ngã của con người.

Nghịch lý 'Forgotten Island': Doanh thu giảm dù phản hồi tích cực Sau hai tuần công chiếu, 'Forgotten Island' ghi nhận doanh thu cuối tuần thứ hai tại Bắc Mỹ giảm 44,6%, trong bối cảnh bộ phim vẫn nhận phản hồi tích cực từ giới phê bình và khán giả.

Manga 'Mushoku Tensei' bứt phá vào top 5 Oricon ngày kết thúc anime mùa 3 Tập 25 của bộ truyện tranh "Mushoku Tensei" vừa ghi nhận cú bứt phá mạnh mẽ trên bảng xếp hạng Oricon tuần, cán mốc hơn 30.000 bản in chỉ sau 10 ngày phát hành tại Nhật Bản.

30 năm Yu-Gi-Oh!: 'Đế chế' tỉ USD sinh ra từ phản hồi của độc giả Từng là trò chơi thẻ bài hư cấu dự kiến chỉ xuất hiện trong hai chương truyện ngắn, 'Yu-Gi-Oh!' đã lội ngược dòng ngoạn mục nhờ phản hồi của độc giả để trở thành thương hiệu giải trí toàn cầu, kiến tạo nên một hệ sinh thái trị giá hàng tỉ USD sau ba thập kỷ phát triển.