Thành ngữ "mượn gió bẻ măng" thực chất được cho là bắt nguồn từ cách nói "thừa gió bẻ măng", ngoài ra còn có các biến thể như "nhờ gió bẻ măng" hay "lừa gió bẻ măng".

Theo Việt Nam tự điển của Lê Văn Đức, thành ngữ này xuất phát từ tục lệ xưa khi nhiều làng cấm bẻ măng để bảo vệ bụi tre và người vi phạm phải nộp khoán cho làng. Lợi dụng những lúc trời nổi gió lớn, cát bụi mù mịt, mọi người đều ở trong nhà, kẻ gian lén ra bẻ trộm măng để tránh bị phát hiện và không phải nộp tiền phạt.

Từ đó, "mượn gió bẻ măng" được dùng với nghĩa bóng là lợi dụng hoàn cảnh thuận lợi hoặc một nguyên cớ nào đó để thực hiện việc sai trái rồi tìm cách bao biện, chối bỏ trách nhiệm.

Dân gian còn kể một điển tích về người hàng xóm trộm măng rồi đổ lỗi rằng gió lớn đã làm măng gãy và thổi đi. Dù lời giải thích vô lý, kẻ tham lam vẫn viện cớ để che giấu hành vi của mình.

Vì vậy, thành ngữ này được dùng để chỉ những người biết lợi dụng thời cơ hoặc hoàn cảnh để làm điều không đúng rồi tìm cách đổ lỗi, lấp liếm trách nhiệm.