Shonen và Shojo đang mất dần ranh giới khi khán giả anime thay đổi

Shonen và Shojo từ lâu là những nhãn quen thuộc với người yêu manga, anime Nhật Bản. Tuy nhiên, khi anime tiếp cận lượng khán giả ngày càng đa dạng trên toàn cầu, ranh giới giữa những tác phẩm vốn được định hướng cho nam và nữ trẻ tuổi cũng trở nên khó phân định hơn.

Với nhiều khán giả anime, Shonen thường gợi đến những bộ phim như Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba, Jujutsu Kaisen hay Chainsaw Man. Trong khi Shojo dễ được liên tưởng tới các câu chuyện tình cảm như Fruits Basket hoặc Kimi ni Todoke. Cách hiểu này không hoàn toàn sai, nhưng cũng chưa phản ánh chính xác bản chất của hai khái niệm.

Shonen và Shojo về cơ bản không phải thể loại nội dung như hành động, kinh dị, giả tưởng hay lãng mạn. Đây là những nhãn phân khúc độc giả hình thành từ ngành xuất bản manga Nhật Bản. Shonen chủ yếu hướng tới nam giới trẻ tuổi, còn Shojo có đối tượng truyền thống là nữ giới trẻ tuổi.

Theo thời gian, mỗi nhóm hình thành những đặc điểm nội dung thường gặp. Manga Shonen nổi tiếng với hành động, phiêu lưu, tình bạn hay tinh thần vượt qua thử thách, trong khi nhiều tác phẩm Shojo chú trọng hơn vào cảm xúc và các mối quan hệ. Tuy nhiên, đó chưa bao giờ là những quy tắc tuyệt đối.

Một manga Shonen hoàn toàn có thể tập trung vào nội dung tình cảm hoặc đời sống thường ngày. Ngược lại, một tác phẩm Shojo cũng có thể chứa nội dung hành động, giả tưởng, kinh dị hoặc những câu chuyện phức tạp hơn nhiều so với khuôn mẫu "phim tình cảm dành cho nữ".

Khi độc giả không còn nằm trong những chiếc nhãn

Điều đang thay đổi rõ rệt không hẳn là sự tồn tại của Shonen hay Shojo, mà là khoảng cách ngày càng lớn giữa đối tượng mà một tác phẩm ban đầu hướng tới và những người thực sự đọc hoặc xem tác phẩm đó.

Ngay chính Weekly Shonen Jump - một trong những thương hiệu manga Shonen nổi tiếng nhất Nhật Bản - từ lâu không chỉ được đọc bởi nam thiếu niên. Nhiều báo cáo và dữ liệu ngành (bao gồm nhận định từ phía xuất bản và các khảo sát độc giả) cho thấy phụ nữ đã chiếm tỉ lệ đáng kể trong nhóm độc giả của tạp chí này từ lâu.

Điều tương tự có thể quan sát ở anime. Những tác phẩm xuất thân từ manga Shonen như Demon Slayer, Jujutsu Kaisen hay Haikyu!! sở hữu cộng đồng người hâm mộ rộng hơn nhiều so với nhóm nam thiếu niên mà chữ "Shonen" trong cách phân loại truyền thống có thể khiến người mới nghĩ tới.

Ở chiều ngược lại, các câu chuyện giàu cảm xúc hay tập trung vào quan hệ nhân vật cũng không còn mặc nhiên được xem là sản phẩm chỉ dành cho nữ giới.

Sự thay đổi này còn diễn ra ở thời điểm cơ cấu khán giả anime nói chung ngày càng cân bằng hơn. Theo nghiên cứu năm 2025 do Crunchyroll phối hợp với National Research Group (NRG) thực hiện trên nhiều thị trường, nữ giới chiếm 44% nhóm người hâm mộ anime ở độ tuổi thiếu niên.

Con số này không đồng nghĩa ranh giới giới tính trong ngành anime đã biến mất, nhưng nó cho ta thấy việc hình dung anime chủ yếu là sản phẩm dành cho nam giới trẻ tuổi ngày càng khó phản ánh đầy đủ thực tế.

Streaming thay đổi cách khán giả tìm đến anime

Một nguyên nhân quan trọng nằm ở cách manga và anime được phân phối. Trong thời kỳ tạp chí giấy giữ vai trò trung tâm, việc xác định rõ nhóm độc giả có ý nghĩa lớn đối với các nhà xuất bản Nhật Bản. Một tạp chí Shonen hay Shojo không chỉ định hình nội dung, mà còn giúp nhà xuất bản xác định người mua chính, cách quảng bá và thị trường quảng cáo.

Nhưng ở thời điểm hiện tại, khán giả quốc tế thường tiếp cận với anime theo một cách rất khác. Netflix, Crunchyroll cùng các nền tảng trực tuyến đưa hàng loạt tác phẩm thuộc nhiều nguồn gốc xuất bản lên cùng một giao diện. Người xem có thể tìm phim theo thể loại mình mong muốn hoặc đơn giản là nhận đề xuất từ thuật toán dựa trên lịch sử xem.

Điều đó khiến thông tin một bộ manga từng được đăng trên tạp chí dành cho nhóm độc giả nào trở nên ít quan trọng hơn đối với một bộ phận khán giả.

Một người xem có thể tìm đến Chainsaw Man vì phong cách hành động khác biệt, thế giới u tối hoặc cách xây dựng nhân vật, thay vì đây là tác phẩm xuất thân từ một ấn phẩm Shonen. Tương tự, khán giả có thể yêu thích một bộ phim giàu yếu tố tình cảm mà không quan tâm tác phẩm gốc từng được xếp vào phân khúc độc giả nào.

Mạng xã hội cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này. Một cảnh phim được chia sẻ rộng rãi trên TikTok, X, Facebook hay YouTube có thể đưa anime đến với những nhóm người xem hoàn toàn nằm ngoài đối tượng mà nhà xuất bản ban đầu nhắm đến.

Shonen và Shojo chưa biến mất

Dù vậy, sẽ là quá sớm nếu cho rằng Shonen và Shojo đang đi đến hồi kết. Những khái niệm này vẫn giữ vai trò rõ ràng trong ngành xuất bản manga Nhật Bản. Shueisha hiện vẫn vận hành Weekly Shonen Jump và nền tảng Shonen Jump+, trong khi nhiều nhà xuất bản khác tiếp tục duy trì những tạp chí hướng đến các nhóm độc giả cụ thể.

Riêng Shonen Jump+ hiện là một trong những nền tảng manga kỹ thuật số lớn của Nhật Bản, với hơn 30 triệu lượt tải và hàng triệu người dùng hoạt động mỗi tháng. Điều đó cho thấy thương hiệu Shonen vẫn có giá trị rất lớn về mặt xuất bản và thương mại.

Thứ đang thay đổi là cách những nhãn này được hiểu. Thay vì xem Shonen đồng nghĩa với "anime dành cho con trai" hay Shojo là "anime dành cho con gái", chúng có thể được xem như dấu vết của hệ thống xuất bản nơi tác phẩm ra đời.

Đây cũng là lý do ngày càng khó đánh giá một bộ anime chỉ bằng nhãn nhân khẩu học của manga nguyên tác. Hai tác phẩm cùng được xếp vào Shonen có thể khác nhau hoàn toàn về phong cách, chủ đề và đối tượng khán giả thực tế.

Nội dung ngày càng quan trọng hơn chiếc nhãn

Sự thay đổi của khán giả không có nghĩa những đặc trưng hình thành qua nhiều thập kỷ của manga Shonen hay Shojo sẽ biến mất.

Những mô típ như tình bạn, trưởng thành, vượt qua nghịch cảnh của Shonen hay cách khai thác tinh tế cảm xúc và quan hệ con người thường gắn với Shojo vẫn tiếp tục ảnh hưởng mạnh tới manga và anime Nhật Bản.

Khác biệt nằm ở chỗ khán giả ngày nay ít bị giới hạn bởi câu hỏi "tác phẩm này dành cho nam hay nữ" hơn trước.

Trong một thị trường mà anime có thể được phát hành gần như đồng thời tới hàng chục quốc gia, được giới thiệu bởi thuật toán và lan truyền qua mạng xã hội, nhóm người thực sự yêu thích một tác phẩm ngày càng khó được xác định chỉ dựa trên giới tính hoặc độ tuổi như trước đây.

Và với người xem, yếu tố quyết định cuối cùng có lẽ ngày càng đơn giản hơn: nội dung có đủ hấp dẫn để khiến họ tiếp tục xem hay không.