Massage mặt có giúp 'bổ não'?

Các nhà khoa học Hàn Quốc phát hiện việc kích thích nhẹ hệ bạch huyết ở vùng mặt và cổ có thể thúc đẩy quá trình 'xả' chất thải trong não, mở ra hướng nghiên cứu mới về bệnh Alzheimer.

Trong suốt 250 năm qua, kể từ khi các mạch bạch huyết quanh não được phát hiện, giới khoa học vẫn luôn trăn trở với câu hỏi: Cơ thể chúng ta loại bỏ chất thải bằng cách nào?

Theo SCMP, nhóm nghiên cứu dẫn đầu bởi tiến sĩ Koh Gou Young, nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu Mạch máu thuộc Viện Khoa học cơ bản (IBS), Hàn Quốc, vừa mới tìm ra lời giải.

Nhóm nghiên cứu xác định những lỗ nhỏ li ti trên màng cứng bao bọc não, gọi là arachnoid fenestrations (lỗ thủng màng nhện) chính là "cánh cổng" giúp dịch chứa chất thải từ não chảy vào các mạch bạch huyết nằm quanh vùng mũi và mắt, trước khi tiếp tục được dẫn lưu đến các hạch bạch huyết ở cổ để cơ thể xử lý.

Kết quả nghiên cứu đã được công bố thành một bài báo quan trọng trên tạp chí khoa học danh tiếng Cell cùng ngày.

Não bộ liên tục tạo ra các chất thải trong quá trình hoạt động và được làm sạch nhờ dịch não tủy - chất lỏng có nhiệm vụ bảo vệ, nuôi dưỡng não và cuốn các chất cặn bã ra ngoài. Khi cơ chế này suy giảm, các protein độc hại như amyloid beta sẽ tích tụ trong não, đây là tác nhân chính gây mắc bệnh Alzheimer (mất trí nhớ) và các rối loạn thoái hóa thần kinh.

Để tìm hiểu quá trình này, nhóm của tiến sĩ Koh Gou Young đã sử dụng công nghệ chụp ảnh 3D và kính hiển vi điện tử để theo dõi đường đi của dịch não tủy trên những con chuột biến đổi gene có hạch bạch huyết phát sáng, từ đó xác định con đường chất thải được đào thải khỏi não.

Theo tiến sĩ Koh, phát hiện này giúp hoàn thiện bức tranh về toàn bộ quá trình não bộ tự "làm sạch". Nghiên cứu cũng cho thấy hệ thống dẫn lưu này suy yếu theo tuổi tác. Ở những con chuột già, số lượng các "lỗ nhỏ" và kênh dẫn lưu giảm đi, khiến chất thải khó được đào thải hơn.

Nhưng các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự suy giảm này có thể được đảo ngược bằng liệu pháp gene. Khi đưa VEGF-C - một yếu tố thúc đẩy sự phát triển của mạch bạch huyết - vào mũi chuột già, các đường dẫn lưu được tái tạo và khả năng loại bỏ chất thải gần như trở lại mức của chuột trẻ.

Tại sao massage mặt lại giúp ích cho não?

Trước đó, nhóm của tiến sĩ Koh đã từng xác định một "đường xả" khác qua hệ thống mạch bạch huyết quanh mắt và mũi. Phát hiện này nối tiếp các công trình công bố trên tạp chí Nature vào năm 2019 và 2024 về bản đồ dẫn lưu qua mạch bạch huyết ở não và cổ.

Trong các thí nghiệm, nhóm nghiên cứu nhận thấy việc kích thích nhẹ vùng mắt, mũi và cổ giúp tăng cường khả năng đào thải chất thải của não. Đây được xem là cơ sở khoa học để Koh khuyến nghị một bài massage mặt đơn giản.

Theo hướng dẫn của ông, chỉ cần dùng lực rất nhẹ "như thể bạn đang ấn vào một quả việt quất nằm trên vỏ", vuốt hai ngón trỏ từ khóe mắt ngoài xuống đến xương hàm, sau đó từ lỗ mũi xuống đến đường viền hàm và cuối cùng là xuống cổ từ dưới cằm.

Chia sẻ với This Week in Asia: "Ấn mạnh hoàn toàn không hiệu quả", Koh lưu ý.

"Bạn có thể thực hành bài massage này vài lần mỗi ngày lúc rảnh rỗi thay vì dán mắt vào điện thoại. Liệu pháp massage này không tốn một xu nào và sẽ khiến bạn cảm thấy dễ chịu", nhà nghiên cứu khuyên.

Dù được đánh giá là bước tiến quan trọng trong nghiên cứu về não bộ, các nhà khoa học nhấn mạnh còn quá sớm để ứng dụng phát hiện này vào điều trị. Phương pháp mới vẫn cần được thử nghiệm trên người và đánh giá kỹ về độ an toàn, hiệu quả trước khi có thể sử dụng trong y tế.