Giỡn vậy có nên không trời: Meta đăng ký sáng chế AI thay người chết 'chơi phây'

Nếu một ngày nào đó bạn 'ở ẩn' khỏi Facebook hoặc... đi xa hơn thế, rất có thể vẫn có AI đều đặn thả like, trả lời bình luận thay bạn.

Cuối tháng 12-2025, Meta được cấp bằng sáng chế cho một công nghệ cho phép mô hình ngôn ngữ lớn mô phỏng hoạt động mạng xã hội của người dùng, khi họ vắng mặt trong thời gian dài hoặc đã qua đời. Theo mô tả trong tài liệu, hệ thống AI này có thể “mô phỏng” cách một người phản hồi nội dung, từ bình luận, bấm thích đến trả lời tin nhắn trực tiếp.

Bằng sáng chế do Giám đốc công nghệ Meta Andrew Bosworth đứng tên chính, được nộp từ năm 2023. Tuy nhiên, khi trả lời Business Insider, người phát ngôn Meta khẳng định công ty hiện không có kế hoạch triển khai dự án này. Nói cách khác, ý tưởng đã được “đóng dấu bản quyền”, còn việc có thành hiện thực hay không vẫn để ngỏ.

Dùng AI cho người đã khuất: "Giỡn vậy có nên không trời?!"

Theo Meta, vấn đề nằm ở “khoảng trống”. Khi một người đột ngột ngừng đăng bài, vì cai nghiện mạng xã hội, nghỉ ngơi, hay thậm chí... qua đời, trải nghiệm của những người theo dõi sẽ bị ảnh hưởng.

Nếu người đó mất đi vĩnh viễn, tác động này càng “nghiêm trọng và lâu dài”. Để lấp đầy khoảng trống ấy, công ty đề xuất tạo một bản sao kỹ thuật số về sự hiện diện trực tuyến của người dùng.

Hệ thống sẽ được huấn luyện bằng dữ liệu đặc thù của từng cá nhân: lịch sử bài đăng, bình luận, lượt thích, cách dùng từ… Từ đó, AI có thể hành xử “giống như bạn từng làm”.

Với những nhà sáng tạo nội dung hoặc người có sức ảnh hưởng cần tạm nghỉ, công cụ này được cho là có thể duy trì tương tác. Thậm chí, tài liệu còn đề cập khả năng mô phỏng các cuộc gọi video hoặc âm thanh.

Nghe qua thì có vẻ tiện lợi, nhưng ranh giới giữa “hỗ trợ” và “thay thế” lại rất mong manh. Một bot đăng bài giúp bạn khi đang du lịch dài ngày là chuyện khác; một phiên bản kỹ thuật số tiếp tục tồn tại sau khi bạn qua đời lại là câu chuyện hoàn toàn khác.

Giáo sư Edina Harbinja, chuyên gia về quyền kỹ thuật số và quyền riêng tư sau khi chết tại Đại học Birmingham (Anh), cảnh báo ý tưởng này chạm đến nhiều vấn đề pháp lý, xã hội và đạo đức sâu sắc. Theo bà, động cơ kinh doanh phía sau cũng khá rõ ràng, khi có thể duy trì tương tác, bổ sung nội dung và thu thập thêm dữ liệu cho các hệ thống AI hiện tại lẫn tương lai.

Thực tế, Meta không phải là công ty đầu tiên nghĩ đến “di sản số”. Khoảng một thập kỷ trước, Facebook đã cho phép người dùng chỉ định “người thừa kế” quản lý tài khoản sau khi qua đời.

Năm 2023, Mark Zuckerberg từng nói việc tương tác với hình đại diện ảo của người đã khuất có thể mang lại sự an ủi cho người ở lại. Năm 2021, Microsoft cũng được cấp bằng sáng chế cho chatbot mô phỏng người đã mất hoặc nhân vật hư cấu.

Một số startup còn đi xa hơn, như Replika - ra đời từ trải nghiệm mất mát của nhà sáng lập, hay You, Only Virtual (YOV), cung cấp dịch vụ tạo phiên bản số của người thân.

Tuy nhiên, không phải ai cũng sẵn sàng chấp nhận ý tưởng “AI, cái chết và sự đau buồn” chung một hệ sinh thái. Giáo sư xã hội học Joseph Davis (Đại học Virginia) cho rằng những công cụ mô phỏng như vậy có thể làm thay đổi cách con người đối diện với mất mát, và ông kêu gọi: “Hãy để người chết được an nghỉ”.

Từ góc nhìn công nghệ, đây có thể là bước tiến của kỷ nguyên AI cá nhân hóa. Nhưng từ góc nhìn con người, câu hỏi vẫn còn nguyên: liệu chúng ta có thật sự muốn một phiên bản kỹ thuật số của mình tiếp tục sống, đăng bài và trò chuyện, ngay cả khi mình đã không còn ở đó?