Độc lạ quan tài hình cá, máy bay và câu chuyện phía sau

Tại Ghana, một số nghệ nhân dành hằng tháng để chế tác những chiếc quan tài hình cá, máy bay, trái cây hay cây bút. Với họ, đó không chỉ là vật dụng trong tang lễ mà còn là cách kể lại cuộc đời của người đã khuất.

Ở nhiều nơi trên thế giới, quan tài thường có hình dáng khá giống nhau. Nhưng tại vùng Teshie, ngoại ô thủ đô Accra của Ghana, người ta có thể bắt gặp những chiếc quan tài mang hình cá khổng lồ, máy bay, trái dứa, chai nước ngọt hay thậm chí một cây bút máy.

Thoạt nhìn, chúng giống những tác phẩm điêu khắc hơn là vật dụng dành cho tang lễ. Thế nhưng với cộng đồng người Ga, đây là một phần quan trọng trong cách tiễn biệt người thân về với thế giới bên kia.

Quan tài người Ga: Những "chiếc hộp của tục ngữ"

Người Ga gọi những chiếc quan tài đặc biệt này là Abebuu Adekai, có thể hiểu là "những chiếc hộp của tục ngữ".

Khác với nhiều cộng đồng khác tại Ghana, người Ga có truyền thống thiết kế quan tài dựa trên tính cách, nghề nghiệp, thành tựu, khát vọng hoặc điều gắn bó với người đã khuất khi còn sống.

Một ngư dân có thể được chôn cất trong chiếc quan tài hình con cá. Một giáo viên hoặc nhà văn có thể nằm trong chiếc quan tài hình cây bút. Phi công hoặc người thường xuyên đi đây đi đó có thể chọn hình máy bay.

Theo thời gian, danh sách các thiết kế ngày càng phong phú, từ động vật, rau củ quả cho đến những vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày.

Đằng sau những hình dáng có phần khác thường ấy là quan niệm rất riêng của người Ga. Tang lễ không chỉ là thời khắc tiếc thương mà còn là dịp nhìn lại cuộc đời người đã khuất, đồng thời gửi họ sang thế giới bên kia bằng những lời chúc tốt đẹp.

Tuy nhiên những chiếc quan tài độc đáo này không phải sản phẩm hoàn tất trong ngày một ngày hai. Thông thường, một chiếc cần khoảng ba tháng để hoàn thiện. Trong những trường hợp đặc biệt, khi gia đình cần gấp do người thân qua đời đột ngột, các nghệ nhân có thể rút ngắn thời gian xuống còn khoảng hai tuần.

Giá thành cũng không hề rẻ. Một chiếc quan tài phục vụ tang lễ tại địa phương có thể có giá từ 500 USD (hơn 13 triệu đồng), trong khi những sản phẩm xuất khẩu dưới dạng tác phẩm nghệ thuật có thể lên tới 3.000 USD (gần 80 triệu đồng).

Sự chênh lệch này đến từ loại gỗ sử dụng và độ phức tạp của thiết kế. Những chiếc dùng trong tang lễ thường được làm từ các loại gỗ nhẹ, còn các sản phẩm dành cho thị trường nghệ thuật quốc tế sử dụng những loại gỗ cứng và đắt tiền hơn như limba hoặc gỗ gụ.

Teshie hiện được xem là trung tâm của nghề đóng quan tài độc đáo này tại Ghana, với khoảng 10 xưởng hoạt động trong khu vực của người Ga. Trong số đó, xưởng Kane Kwei nổi tiếng nhất và được xem là nơi khai sinh truyền thống này.

Người đặt nền móng cho nghề là Seth Kane Kwei, một thợ mộc ở Teshie. Từ cuối những năm 1940, ông bắt đầu chế tác những chiếc quan tài mang hình dáng biểu tượng và dần tạo nên một truyền thống văn hóa đặc sắc kéo dài cho đến ngày nay.

Từ một nghề thủ công địa phương, những chiếc quan tài của người Ga đã vượt ra ngoài biên giới Ghana để xuất hiện trong nhiều triển lãm quốc tế tại Paris, New York, Bỉ và Tây Ban Nha.

Dù vậy, với người dân địa phương, giá trị lớn nhất của chúng không nằm ở bảo tàng hay phòng triển lãm. Chúng vẫn là lời tạm biệt cuối cùng dành cho một con người, được kể bằng gỗ, màu sắc và những hình ảnh gắn liền với cả một cuộc đời.