'Chúa gián Philippines': 'Thực ra gián cũng đáng yêu lắm'

Trong khi nhiều người chỉ cần nhìn thấy gián là muốn… chạy ngay lập tức, nhà côn trùng học Cristian Lucanas lại có thói quen hoàn toàn ngược lại, khi sẵn sàng cúi xuống bắt chúng bằng tay trần.

Trong một khu rừng nhiệt đới ở Philippines, ánh đèn đội đầu của Lucanas xuyên qua bóng tối khi anh lần theo lớp lá mục và bụi rậm. Sau vài phút tìm kiếm, anh nhẹ nhàng nhấc lên một con gián như thể đang nhặt một món đồ quý. Với nhiều người, đó là cảnh tượng "khó xem", nhưng với Lucanas, đây chỉ là một ngày làm việc bình thường.

Ở tuổi 31, nhà khoa học của Đại học Philippines được bạn bè đặt cho biệt danh khá ấn tượng: "Ipis Lord" - tạm dịch là "Chúa gián". Anh hiện được xem là chuyên gia hiếm hoi tại nước này nghiên cứu chuyên sâu về loài côn trùng thường bị hiểu lầm, và đã phát hiện 15 loài gián mới.

Dù biết phần lớn mọi người xem gián là loài bẩn thỉu, mang mầm bệnh và "không mấy dễ thương", Lucanas cho rằng chúng xứng đáng được nhìn nhận công bằng hơn vì vai trò quan trọng trong hệ sinh thái.

"Tôi cũng từng ghét gián khi còn nhỏ," Lucanas cười khi trả lời phỏng vấn AFP. Theo anh, nỗi sợ gián gần như là phản xạ tự nhiên của con người, nên khi được hỏi về nghề nghiệp, anh thường nói đơn giản rằng mình "làm việc ở bảo tàng", nghe có vẻ dễ giải thích hơn là "tôi nghiên cứu gián".

Bạn gái của Lucanas - cũng là một nhà côn trùng học - phần nào hiểu niềm đam mê này, dù cô chọn nghiên cứu những loài côn trùng… dễ được cảm tình hơn.

"Gián cũng đáng yêu lắm"

Theo Lucanas, hiện thế giới đã ghi nhận hơn 4.600 loài gián, nhưng con số thực tế có thể gấp đôi hoặc thậm chí gấp ba. Riêng Philippines - quốc gia nổi tiếng về đa dạng sinh học, có khoảng 130 loài gián được ghi nhận, trong đó ba phần tư là loài đặc hữu, chỉ tồn tại ở quốc gia này.

Nhà khoa học trẻ tin rằng vẫn còn khoảng 200 loài gián khác tại Philippines chưa được phát hiện.

Dù bị coi là loài gây hại, gián thực ra đóng vai trò khá "chăm chỉ" trong tự nhiên. Giống như bọ hung hay giun đất, chúng là loài ăn chất hữu cơ phân hủy, giúp xử lý xác động thực vật, thậm chí cả xác đồng loại, rồi trả lại dinh dưỡng cho đất.

Nếu gián biến mất, quá trình phân hủy trong tự nhiên sẽ chậm lại đáng kể. Chim và nhện cũng mất đi một nguồn thức ăn quan trọng, trong khi thực vật hấp thụ ít carbon dioxide hơn, điều có thể góp phần làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu.

Tuy vậy, Lucanas thừa nhận anh vẫn phải… đề phòng các "đồng nghiệp" khác của mình. Trong phòng làm việc, anh luôn để sẵn một bình thuốc xịt côn trùng để bảo vệ 250.000 mẫu côn trùng trong bảo tàng khỏi những con gián "háu ăn" muốn biến bộ sưu tập này thành bữa tối.

Là người hâm mộ nhà văn J.R.R. Tolkien, anh thường đặt tên các loài gián mới theo nhân vật trong bộ "Chúa tể những chiếc nhẫn", như Valar, Hobbitoblatta hay Nazgul. Danh sách này có thể còn dài thêm khi anh hoàn tất các nghiên cứu mới.

Theo Lucanas, mối đe dọa lớn nhất với gián không phải bom hạt nhân, như nhiều người vẫn đùa rằng chúng có thể "sống sót sau tận thế", mà chính là con người. Một số loài gián, đặc biệt ở vùng núi hoặc trong hang động, sinh sản khá chậm và có thể biến mất khi môi trường sống bị xâm lấn.

Thực tế, một số loài gián sống trong hang tại Philippines từng được ghi nhận từ cuối thế kỷ 19 đã không còn được nhìn thấy lại sau khi các hang động mở cửa cho du lịch.

"Tôi nghĩ mình sẽ tiếp tục công việc này. Đó là cách tôi xây dựng danh tiếng… và thật ra, tôi rất thích làm việc với gián", Lucanas bộc bạch.