Anime tại Oscar: Khi nghệ thuật hoạt hình Nhật Bản viết lại quy tắc của Hollywood

Mỗi khi một anime xuất hiện trong danh sách đề cử hay chiến thắng Oscar, đó là lời khẳng định về giá trị nghệ thuật của hoạt hình truyền thống Nhật Bản.

Hơn hai thập kỷ kể từ khi Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ (Academy of Motion Picture Arts and Sciences - AMPAS) chính thức trao giải lần đầu tiên cho hạng mục Phim hoạt hình xuất sắc nhất (Best Animated Feature) vào năm 2002, Oscar vốn được xem là sân chơi gần như độc quyền của Disney và Pixar.

Tuy nhiên, sự xuất hiện ngày càng đều đặn của các bộ phim anime Nhật Bản - với ngôn ngữ hình ảnh riêng biệt và chiều sâu cảm xúc - đã làm thay đổi nhận thức toàn cầu về giá trị của hoạt hình.

Điều này không chỉ dừng lại ở đề cử, mà còn là những chiến thắng lịch sử khiến giới phê bình và khán giả quốc tế phải nhìn nhận lại vai trò và tầm ảnh hưởng của hoạt hình Nhật Bản trong điện ảnh hiện đại.

Spirited Away - Khi anime vượt ra ngoài biên giới phân loại

Khi Spirited Away (Vùng đất linh hồn) của Hayao Miyazaki giành tượng vàng Oscar cho Phim hoạt hình xuất sắc nhất tại lễ trao giải lần thứ 75 vào năm 2003, đó không chỉ là một chiến thắng của anime, mà còn là tiếng nói mạnh mẽ cho nghệ thuật hoạt hình thủ công 2D trên trường quốc tế.

Tác phẩm vừa giành được sự đón nhận nồng nhiệt của giới phê bình, vừa thu hút lượng khán giả toàn cầu nhờ cấu trúc câu chuyện sâu sắc và kỹ thuật hoạt hình tinh tế, phá vỡ định kiến "hoạt hình chỉ dành cho trẻ em".

Studio Ghibli: Ánh hào quang lâu bền trong mắt Viện Hàn lâm

Nếu xét toàn bộ lịch sử đề cử và thắng giải, không thể phủ nhận ảnh hưởng sâu rộng của Studio Ghibli - và nhà sáng lập Miyazaki - tại Oscar. Danh sách những phim anime Nhật Bản được đưa vào danh sách rút gọn của Phim hoạt hình xuất sắc nhất từ trước đến nay bao gồm:

1. Spirited Away (thắng Oscar 2003)

2. Howl's Moving Castle (đề cử)

3. The Wind Rises (đề cử)

4. The Tale of the Princess Kaguya (đề cử)

5. When Marnie Was There (đề cử)

6. The Red Turtle (đề cử - tác phẩm hợp tác sản xuất với Pháp/Bỉ)

7. The Boy and the Heron (thắng Oscar 2024)

Bảy bộ phim này đa phần thuộc Studio Ghibli hoặc có liên quan mật thiết với studio này, minh chứng cho vị thế đặc biệt của hãng trong mắt Viện Hàn lâm.

Trong số đó, Howl's Moving Castle và The Wind Rises đều nhận đề cử nhưng không chiến thắng, trong khi The Tale of the Princess Kaguya được giới phê bình đánh giá là một trong những kiệt tác nghệ thuật nhưng chịu thất bại trước Big Hero 6 ở Oscar 2015.

Bước chuyển mình: The Boy and the Heron - Không chỉ là một tượng vàng thứ hai

Tại Giải Oscar lần thứ 96, Studio Ghibli và Hayao Miyazaki tiếp tục viết thêm trang sử mới khi The Boy and the Heron được xướng tên ở hạng mục Phim hoạt hình xuất sắc nhất, trở thành bộ phim anime thứ hai trong lịch sử giành được giải thưởng danh giá này sau Spirited Away.

Không chỉ là chiến thắng mang tính biểu tượng, đây còn là minh chứng cho sức sống lâu bền và sự chấp nhận sâu rộng hơn của Viện Hàn lâm đối với những tác phẩm hoạt hình phi phương Tây.

Khác với Spirited Away, The Boy and the Heron khai thác những chủ đề sâu sắc hơn - mất mát, trưởng thành và tưởng tượng - được gói ghém khéo léo trong lớp vỏ kể chuyện vừa đậm chất kỳ ảo, vừa giàu tính triết lý.

Chiến thắng của tác phẩm không chỉ là sự ghi nhận cho cá nhân Miyazaki, mà còn củng cố vị trí của hoạt hình truyền thống Nhật Bản trên bản đồ điện ảnh thế giới, nơi nét vẽ thủ công và chất thơ duy mỹ vẫn đủ sức lay động trái tim người xem, vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ.

Trong khi Studio Ghibli tiếp tục là cái tên bảo chứng cho thành công tại Oscar, một bước tiến đáng chú ý khác đến từ đạo diễn Mamoru Hosoda với Mirai (Em gái đến từ tương lai).

Năm 2019, Mirai trở thành phim anime Nhật Bản đầu tiên không thuộc Ghibli được đề cử Oscar cho Phim hoạt hình xuất sắc nhất, mở ra kỳ vọng về sự đa dạng hơn trong cách thế giới đánh giá về anime.

Dù Mirai không giành chiến thắng trước Spider-Man: Into the Spider-Verse năm đó, đề cử của tác phẩm chính là minh chứng rõ rệt: anime không chỉ là lãnh địa riêng của một hãng phim hay một phong cách điện ảnh.

Oscar và tương lai của anime Nhật Bản

Qua hơn hai mươi năm nhìn lại, số lượng phim anime Nhật Bản được vinh danh tại Oscar vẫn còn khiêm tốn so với quy mô sản xuất của toàn ngành. Song chất lượng mới là điều khiến mỗi tác phẩm được đề cử - và đặc biệt là những bộ phim chiến thắng - trở nên đáng nhớ.

Oscar có thể vẫn bị thống trị bởi những tên tuổi lớn của Hollywood, thế nhưng mỗi khi một anime xuất hiện trong danh sách đề cử hay chiến thắng, đó không chỉ là lời khẳng định về giá trị nghệ thuật mà còn là lời nhắc mạnh mẽ về sức mạnh trường tồn của hoạt hình truyền thống Nhật Bản - nơi kỹ thuật thủ công và chiều sâu cảm xúc hòa quyện để tạo nên những kiệt tác vượt thời gian.