4 phim hoạt hình thập niên 1980 đáng được khám phá lại

Từ ''Thundarr the Barbarian'' đến ''Robotech'', bốn series hoạt hình thập niên 1980 cho thấy một giai đoạn giàu tính thử nghiệm của truyền hình, với những ý tưởng và cách kể chuyện vẫn đáng để khán giả ngày nay khám phá lại.

Trước khi những cái tên như Batman: The Animated Series hay X-Men trở thành ký ức quen thuộc của một thế hệ khán giả, truyền hình thập niên 1980 đã chứng kiến nhiều series hoạt hình thử nghiệm với thế giới hậu tận thế, robot khổng lồ, những câu chuyện fantasy nhiều lớp và thậm chí cả chiến tranh. Một số tác phẩm không còn được nhắc đến thường xuyên, nhưng nhìn lại sau hơn 40 năm, chúng vẫn cho thấy một giai đoạn giàu ý tưởng của hoạt hình truyền hình.

Với khán giả ngày nay, hoạt hình phương Tây thập niên 1980 thường gắn với những thương hiệu có sức sống lâu dài như Transformers, He-Man and the Masters of the Universe hay Teenage Mutant Ninja Turtles.

Tuy nhiên, bên cạnh những cái tên quen thuộc đó còn có nhiều series đáng chú ý vì cách xây dựng thế giới, phong cách hình ảnh hoặc phương pháp kể chuyện khác biệt so với phần lớn chương trình thiếu nhi cùng thời.

Bốn series tiêu biểu có thể kể đến là Thundarr the Barbarian, Mighty Orbots, Dungeons & Dragons và Robotech. Mỗi series đại diện cho một lát cắt khác nhau của hoạt hình truyền hình Mỹ trong nửa đầu thập niên 1980.

Thundarr the Barbarian: Thế giới hậu tận thế qua bàn tay những tên tuổi truyện tranh

Phát sóng trên ABC từ năm 1980 đến 1981, Thundarr the Barbarian gồm 21 tập, xoay quanh cuộc phiêu lưu của chiến binh Thundarr, nữ phù thủy Ariel và người bạn đồng hành Ookla the Mok.

Điểm đáng chú ý trước tiên nằm ở bối cảnh. Trong thế giới của Thundarr, một hành tinh lang thang đi ngang qua trái đất đã gây ra thảm họa khiến nền văn minh hiện đại sụp đổ. Hai nghìn năm sau, nhân loại sống giữa những tàn tích của thế giới cũ, nơi khoa học, công nghệ và ma thuật cùng tồn tại.

Ý tưởng này tạo cho series diện mạo khác biệt so với phần lớn phim hoạt hình cùng thời. Những thành phố đổ nát, máy móc còn sót lại từ nền văn minh cũ và các sinh vật kỳ dị trở thành một phần quen thuộc của hành trình.

Phía sau tác phẩm cũng là đội ngũ có mối liên hệ đặc biệt với truyện tranh Mỹ. Steve Gerber, đồng sáng tạo Howard the Duck và là một trong những cây bút nổi bật từng viết Man-Thing cho Marvel, tham gia phát triển ý tưởng cho series.

Nhà thiết kế hoạt hình kiêm họa sĩ truyện tranh Alex Toth đảm nhận thiết kế tạo hình cho ba nhân vật chính (Thundarr, Ariel, Ookla). Trong khi đó, Jack Kirby - một trong những tên tuổi có ảnh hưởng lớn nhất của truyện tranh siêu anh hùng Mỹ - tham gia thiết kế nhiều yếu tố của thế giới, từ nhân vật phụ, sinh vật cho đến máy móc và bối cảnh.

Nhờ đó, Thundarr the Barbarian mang dáng dấp của một cuộc phiêu lưu truyện tranh được đưa lên truyền hình. Với khán giả hiện đại, giá trị của series nằm không chỉ ở yếu tố hoài niệm mà còn ở cách nó kết hợp fantasy, khoa học viễn tưởng và hậu tận thế trong một chương trình dành cho trẻ em từ đầu thập niên 1980.

Mighty Orbots: Cuộc gặp gỡ giữa hoạt hình Mỹ và những tên tuổi lớn của anime Nhật

Nếu Thundarr the Barbarian mang đậm ảnh hưởng truyện tranh Mỹ, Mighty Orbots lại là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử hợp tác giữa ngành hoạt hình Mỹ và Nhật Bản.

Series phát sóng trên ABC năm 1984 và chỉ kéo dài 13 tập. Câu chuyện theo chân Rob Simmons cùng nhóm robot Orbots có khả năng kết hợp để tạo thành Mighty Orbots khổng lồ, chiến đấu chống lại thế lực của Umbra.

Thoạt nhìn, nội dung này không quá xa lạ với những tác phẩm robot phổ biến ở Nhật Bản. Điều khiến Mighty Orbots đáng chú ý chính là đội ngũ đứng sau.

Đạo diễn Osamu Dezaki, người gắn với nhiều tác phẩm quan trọng của anime Nhật như Ashita no Joe, The Rose of Versailles và Golgo 13, tham gia chỉ đạo series. Akio Sugino, cộng sự lâu năm của ông, phụ trách thiết kế nhân vật.

Quá trình sản xuất còn có sự tham gia của Tokyo Movie Shinsha, hãng phim Nhật Bản sau này được biết đến với tên TMS Entertainment.

Ảnh hưởng từ đội ngũ Nhật Bản thể hiện khá rõ qua cách bố trí khung hình, chuyển động và những phân đoạn hành động của Mighty Orbots. So với nhiều phim hoạt hình truyền hình Mỹ cùng giai đoạn, series có phần trình diễn hình ảnh tham vọng hơn, đặc biệt ở các cảnh robot biến đổi và chiến đấu.

Tác phẩm không kéo dài lâu trên truyền hình và sau đó còn liên quan đến tranh chấp nhãn hiệu với hãng đồ chơi Tonka, xoay quanh sự tương đồng giữa tên gọi Orbots và GoBots. Dù vậy, việc chỉ có 13 tập giúp Mighty Orbots trở thành một tác phẩm tương đối dễ tiếp cận với những người muốn khám phá về sự giao thoa giữa hoạt hình truyền hình Mỹ và phong cách anime Nhật Bản.

Dungeons & Dragons: Khi phim thiếu nhi thử sức với những câu chuyện nghiêm túc hơn

Ra mắt năm 1983 và kéo dài đến 1985, series hoạt hình Dungeons & Dragons được xây dựng từ trò chơi nhập vai cùng tên. Phim theo chân sáu thiếu niên vô tình bị đưa đến một thế giới fantasy và phải tìm đường trở về nhà.

Ý tưởng nghe khá quen thuộc với khán giả hiện đại, đặc biệt sau khi những câu chuyện về nhân vật bị đưa sang thế giới khác trở nên phổ biến trong văn hóa đại chúng. Tuy nhiên, vào đầu thập niên 1980, cách xây dựng một cuộc phiêu lưu fantasy kéo dài với các nhân vật có mục tiêu xuyên suốt vẫn tạo cho Dungeons & Dragons bản sắc riêng.

Gary Gygax, một trong những người đồng sáng tạo trò chơi Dungeons & Dragons, cũng tham gia quá trình sản xuất series.

Một điểm nổi bật của phim là kẻ phản diện Venger không chỉ xuất hiện một lần. Hắn liên tục đối đầu với nhóm nhân vật chính và trở thành một phần quan trọng của câu chuyện.

Trong tập phim thứ 6 của mùa 2 mang tên "The Dragon's Graveyard", những nhân vật chính sau nhiều lần bị Venger săn đuổi đã trực tiếp tiêu diệt kẻ phản diện thay vì tiếp tục chạy trốn.

Series kết thúc sau 27 tập mà chưa thể đưa câu chuyện tới cái kết dự kiến trên truyền hình. Biên kịch Michael Reaves từng viết kịch bản "Requiem" như một phần kết cho hành trình của các nhân vật, trong đó nhiều bí mật liên quan đến Venger và Dungeon Master được hé lộ. Tuy nhiên kịch bản này cuối cùng không được sản xuất thành tập hoạt hình chính thức.

Ngày nay, Dungeons & Dragons đáng xem lại không chỉ vì mối liên hệ với thương hiệu trò chơi nổi tiếng. Tác phẩm còn cho thấy hoạt hình thiếu nhi Mỹ thời kỳ đó đã bắt đầu thử nghiệm với câu chuyện có tính liên tục, những lựa chọn đạo đức và các tình huống không phải lúc nào cũng được giải quyết gọn gàng sau mỗi tập.

Robotech: Một chương đặc biệt trong lịch sử anime tại Mỹ

Trong bốn tác phẩm, Robotech có lẽ là trường hợp đặc biệt nhất bởi series không được sản xuất từ đầu như một phim hoạt hình Mỹ.

Ra mắt tại Mỹ năm 1985, Robotech được Harmony Gold USA xây dựng bằng cách biên tập và điều chỉnh nội dung từ ba anime Nhật Bản vốn không có quan hệ trực tiếp với nhau: The Super Dimension Fortress Macross gồm 36 tập, Super Dimension Cavalry Southern Cross gồm 23 tập và Genesis Climber MOSPEADA gồm 25 tập.

Nhà sản xuất Carl Macek cùng đội ngũ Harmony Gold đã điều chỉnh kịch bản, tên nhân vật và mối liên hệ giữa ba tác phẩm để biến chúng thành những phần khác nhau của một câu chuyện khoa học viễn tưởng thống nhất.

Cách làm này gắn với quy định phân phối phim truyền hình tại Mỹ vào thập niên 1980, yêu cầu một bộ phim chiếu hàng ngày (từ thứ hai đến thứ sáu) phải có tối thiểu 65 tập (đủ cho 13 tuần). Do mỗi bộ anime riêng lẻ của Nhật quá ngắn, nên Carl Macek buộc phải xâu chuỗi chúng lại thành 3 chương của một câu chuyện dài nhằm đủ số tập lên sóng.

Kết quả là Robotech trở thành một series dài 85 tập, và để lại dấu ấn đáng kể đối với một bộ phận khán giả Mỹ làm quen với phong cách anime Nhật Bản trong thập niên 1980.

Điểm khác biệt của Robotech còn nằm ở cách tác phẩm giữ lại nhiều yếu tố nghiêm túc từ nguyên liệu Nhật Bản, đặc biệt là hậu quả của chiến tranh.

Nhân vật có thể bị thương hoặc thiệt mạng, các mối quan hệ thay đổi theo diễn biến câu chuyện và những trận chiến để lại hậu quả kéo dài. Một ví dụ thường được nhắc đến là cái chết của phi công Roy Fokker, được thể hiện theo cách tương đối trầm lặng thay vì biến thành một khoảnh khắc chiến thắng hay bi kịch được cường điệu hóa.

Với cách kể chuyện nối tiếp qua nhiều tập và những chủ đề trưởng thành hơn nhiều chương trình hoạt hình truyền hình Mỹ cùng thời, Robotech trở thành một trong những tác phẩm quan trọng đối với lịch sử tiếp nhận anime tại Bắc Mỹ.

Bốn lát cắt khác nhau của hoạt hình thập niên 1980

Thundarr the Barbarian, Mighty Orbots, Dungeons & Dragons và Robotech không có chung một phong cách hay cùng lý do để được nhớ đến.

Một series mang dấu ấn của những tên tuổi lớn trong truyện tranh Mỹ, một series là sản phẩm hợp tác đặc biệt với các nghệ sĩ anime Nhật Bản, một tác phẩm thử đưa những câu chuyện fantasy có tính liên tục vào khung giờ dành cho trẻ em, và tác phẩm còn lại trở thành một trường hợp đáng chú ý trong lịch sử bản địa hóa anime tại phương Tây.

Điểm chung của cả bốn nằm ở việc chúng cho thấy hoạt hình truyền hình thập niên 1980 đa dạng hơn hình dung thường thấy, về một thời kỳ chủ yếu gắn với những thương hiệu đồ chơi và các series dài tập.

Hơn bốn thập niên sau khi lên sóng, những tác phẩm này có thể không còn mức độ nhận diện như nhiều thương hiệu cùng thời. Nhưng với khán giả muốn tìm hiểu lịch sử hoạt hình, chúng vẫn là những lát cắt đáng khám phá về một giai đoạn mà truyền hình Mỹ thử nghiệm nhiều cách khác nhau, để mở rộng giới hạn của phim hoạt hình dành cho khán giả trẻ.