Để được chẩn đoán mất ngủ/insomnia, bạn cần hội đủ hai triệu chứng - ban đêm (khó ngủ, thức giấc giữa đêm, thức dậy sớm) và ban ngày (mệt mỏi, buồn ngủ, giảm tập trung, sai sót công việc...).

Đồng nghĩa, để xem profile xích mích giường chiếu của mình có đủ để "liên đoàn" insomnia (chiếm 16,2% dân số toàn cầu) ưng thuận cho gia nhập, bạn không chỉ chăm chăm xem đêm qua ngủ đủ ngủ ngon, mà còn phải tính đến "di chứng" vào ban ngày.

Năm bảy đường...

Theo trên thì người ta thường tách phân mất ngủ theo kiểu: mất ngủ ban đầu (trằn trọc), mất ngủ duy trì (thức giấc giữa đêm) và mất ngủ muộn (thức dậy sớm). Trong đó mất ngủ duy trì phổ biến hơn cả.

Trằn trọc tạm và trằn trọc dài lâu

Phần đa khốn đốn do mất ngủ đến từ dạng mất ngủ mạn tính/chronic insomnia. Bởi thế khi cần xét soát, ngoài lâm sàng, bạn còn cần thêm điều kiện tần suất (ít nhất 3 lần/tuần, kéo dài ≥ 3 tháng liên tiếp) để xem mình thiếu ngủ cấp hay mạn.

Rạch ròi này tuyệt đối quan trọng, giúp nhiều người không bị chẩn đoán oan, từ đó điều trị oan, kéo theo cả đống hệ lụy. Ai chẳng thi thoảng dính một ca mất ngủ, chưa kể lắm vị thuộc dạng short sleepers/ngủ ít sinh lý, tức giấc nam kha tày gang nhưng sáng ra vẫn phây phây.

Lý do lý trấu

Khoản này thì insomnia nức tiếng sờ đâu cũng thấy mất ngủ. Tựu trung, căn do của mất ngủ cấp tính là stress, môi trường, bệnh cấp tính, thuốc men và chất kích thích...; trong khi tại bị của mất ngủ mạn tính có phần nhiêu khê hơn: tính khí, tăng hoạt giao cảm, nhạy cảm stress, hành vi xấu với giấc ngủ, lo sợ mất ngủ thái quá, giảm tiết melatonin buổi tối... đặc biệt là các rối loạn và bệnh lý đằng sau - trầm cảm, đau mạn tính, COPD, suy tim, ung thư, ngưng thở khi ngủ...

Trị mất ngủ, bở hơi tai

Điều trị mất ngủ

Đồng bộ rắc rối, việc chữa chạy mất ngủ cũng trần ai khoai củ chẳng kém. Đại để, một phác đồ trị mất ngủ căn bản đứng trên bộ kiềng ba chân: nguyên tắc điều trị (đúng loại, đúng căn nguyên, thuốc men kết hợp hành vi), điều trị không dùng thuốc (trị liệu hành vi, vệ sinh giấc ngủ, liệu pháp ánh sáng...), và điều trị dùng thuốc (an thần, gây ngủ, melatonin, chống trầm cảm, thảo dược...).

Riêng mất ngủ mạn tính thì phương châm vàng là đặc biệt chiếu cố chân thứ 2, còn chân thuốc men thì dặm mắm thêm muối là chính.

Bại nhiều hơn thắng

Thật ra, xét y lý chung thì ép bức một cú ngã lưng cho người mất ngủ không quá khó, nhưng điều trị mất ngủ xưa giờ vẫn tiếng trần ai khoai củ, bại nhiều hơn thắng. Có bốn căn do hỏng việc: không điều trị đúng bản chất, sai lệch trong điều trị hành vi, lạm dụng hoặc dùng sai thuốc điều trị, và vòng xoắn duy trì bệnh lý (càng lo không ngủ được càng mất ngủ).

Bệnh nào thuốc ấy

Không điều trị đúng loại mất ngủ là cái sai từ "vòng gửi xe" của nhiều người, từ đó tự dẫn mình vào cuộc giằng co không hồi kết với mất ngủ.

Cú chệch hồng tâm đầu tiên là trị chứng không trị căn, kế đến là nhầm lẫn giữa mất ngủ mạn và mất ngủ cấp. Lẫn lộn này thường sinh ra tệ mất ngủ mạn, nhưng lại dùng thuốc của mất ngủ cấp, tiền đề của nạn nhờn thuốc, phụ thuộc thuốc và mất kiểm soát giấc ngủ tự nhiên. Nhờn thuốc là một lằng nhằng cỡ bự, và cũng là căn do to không kém khiến mất ngủ "cười vào mũi" toan tính áp chế chúng!

Đừng nhắm mắt trị bừa

Đến đây đã rõ vì sao phần nhập đề trên về tên tuổi, triệu chứng, phân loại của mất ngủ cố tình dài dòng văn tự. Nhiều con bệnh lên bờ xuống ruộng với mất ngủ, từng nghĩ nhận diện insomnia dễ như ăn kẹo, hoặc gộp tất cả thể loại vào chung một rọ, mất ngủ nào cũng như mất ngủ nào.

Gút lại thì cơ hội thành công trong điều trị mất ngủ của bạn sẽ cao hơn, nếu bạn chịu khó bỏ thời gian xác định loại mất ngủ của mình; thay vì hấp tấp bắt tay vào chữa chạy ngay, rồi lún sâu và rất khó rút ra để làm lại từ đầu.

Tệ từ đầu tới chân

Gần xa thì rốt cuộc insomnia dày vò sức khỏe nạn nhân thế nào mới đáng nói. Nói không ngoa, mất ngủ tác tệ từ đầu tới chân: tim mạch (tăng huyết áp, đột quỵ, rối loạn nhịp), chuyển hóa (tăng cân, tiểu đường, rối loạn mỡ máu), miễn dịch (giảm đề kháng, tăng viêm), tâm thần (trầm cảm, lo âu, giảm trí nhớ), tăng cảm thụ đau và nguy cơ ung thư...

Muốn làm rõ vì sao insomnia lại có thể một mình gánh cả núi đau yếu khá lằng nhằng, nên cho lành, cứ nhất trí rằng bạn sẽ rất không ổn nếu rơi vào tay insomnia, đặc biệt chronic insomnia, để còn tính tiếp.