Trách nhiệm của Cẩm Ly, Hòa Minzy trong câu hát 'lúa chín không cúi đầu'

Việc ‘bẻ thẳng’ biểu tượng lúa chín cúi đầu trong MV mới không chỉ là một lỗi kiến thức ngô nghê, mà còn cho thấy sự hời hợt đáng ngại của nghệ sĩ trước các giá trị văn hóa truyền thống.

Chuyện showbiz Việt mượn chất liệu dân gian để làm nhạc không mới, nhưng mượn rồi "xào nấu" đến mức làm biến dạng cả quy luật tự nhiên lẫn triết lý nhân sinh thì quả là hiếm thấy.

Trong MV Người Việt mình thương nhau, câu hát "lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu" của nhạc sĩ Châu Đăng Khoa đã ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối. Nhạc sĩ giải thích rằng anh muốn dùng hình ảnh đó để nói về tinh thần bất khuất. Nghe thì hào hùng đấy, nhưng thực tế lại là một màn 'hớ' nặng nề, sai cả về thực tế đời thường lẫn vốn liếng văn hóa.

"Lúa chín không cúi đầu": Sự nhầm lẫn giữa kiên cường và ngạo mạn?

Trong tâm thức người Việt, hình ảnh "lúa chín cúi đầu" là một biểu tượng đẹp về sự khiêm nhường. Bông lúa càng trĩu hạt, càng đầy đặn tinh hoa thì càng phải trĩu xuống như một sự tri ân đất mẹ.

Người càng có thực tài, càng có học vấn thì càng phải biết nhún nhường. Đó là cái đạo làm người. Nhạc sĩ cố tình cho lúa đứng thẳng để thể hiện sự "không khuất phục" là một sự sáng tạo thiếu căn bản.

Nhìn dưới góc độ đời thường, lúa mà chín nhưng vẫn "ngẩng cao đầu" thì đích thị là lúa lép, lúa vô tích sự.

Người ta dùng cây tre, cây tùng để nói về sự ngay thẳng, bất khuất, chứ chẳng ai lại bắt bông lúa phải "gồng mình" đứng thẳng để chứng tỏ bản lĩnh bao giờ.

Sự nhầm lẫn giữa kiên cường và ngạo mạn trong câu chữ đã khiến thông điệp của bài hát bị phản tác dụng hoàn toàn.

Ca sĩ không thể chỉ là "máy hát" di động

Khi tranh cãi nổ ra, nhạc sĩ là người đặt bút, nhưng Cẩm Ly và Hòa Minzy là những người trực tiếp đưa thông điệp đó đến tai khán giả.

Điều khiến dư luận "dậy sóng" nhất chính là thái độ của người trong cuộc. Đặc biệt là Hòa Minzy. Trước thắc mắc của khán giả về việc lúa chín không cúi đầu là lúa hỏng, ca sĩ tỉnh bơ đáp lại ngắn gọn: "Căn bản là nghĩa bóng".

Cái "nghĩa bóng" của Hòa Minzy nghe có vẻ... bóng loáng sự chống chế. Nghệ sĩ có quyền bay bổng, nhưng không có quyền "vặn xoắn" mọi quy luật tự nhiên rồi bắt khán giả phải gật đầu chấp nhận. Việc thản nhiên dùng hai chữ "nghĩa bóng" để che đậy cho một lỗ hổng kiến thức thực tế cho thấy cái tôi nghệ sĩ đang hơi quá đà.

Nhìn nhận sòng phẳng hơn, nghệ sĩ không nên tự biến mình thành những chiếc "máy hát" vô tri, ai đưa gì cũng hát mà không có sự thẩm định.

Đặc biệt là với một nghệ sĩ gạo cội như "chị Tư" Cẩm Ly, việc để một lỗi kiến thức cơ bản như vậy lọt vào sản phẩm của mình là một sự sơ suất đáng tiếc.

Khi nghệ sĩ đặt tên tuổi và hình ảnh của mình vào một dự án, họ chính là người bảo chứng cho chất lượng và thông điệp của nó. Không thể có chuyện "vinh quang thì tôi hưởng, còn sai sót thì tại nhạc sĩ viết thế".

Bài học về vốn hiểu biết của người cầm mic

Sự việc trên phản ánh một vấn đề lớn hơn: Vốn hiểu biết của người nghệ sĩ trước khi chạm tay vào những giá trị văn hóa dân tộc. Làm nghệ thuật liên quan đến hồn cốt quê hương mà thiếu đi sự tìm hiểu kỹ lưỡng về triết lý dân gian thì rất dễ rơi vào tình trạng "nửa nạc nửa mỡ".

Cái vốn hiểu biết ở đây không phải là thứ gì quá cao siêu, nó đơn giản là sự nhạy cảm với ngôn ngữ và ý thức trách nhiệm trước công chúng.

Nghệ sĩ phải hiểu rằng, mỗi lời mình hát ra sẽ tác động đến nhận thức của hàng triệu người. Nếu cứ để những hình ảnh sai lệch được lan truyền dưới danh nghĩa "tình yêu quê hương", chúng ta đang gián tiếp làm méo mó đi những giá trị tốt đẹp mà cha ông đã đúc kết.

Giải pháp "chữa cháy" bằng cách sửa lời thành "dẫu bão giông, kiên cường luôn vững vàng" là một động thái cầu thị muộn màng nhưng cần thiết. Tuy nhiên, thay vì đợi đến khi bị "ném đá" mới sửa, giá như các nghệ sĩ bớt chút thời gian chạy show để ngồi lại với các chuyên gia, hoặc đơn giản là quan sát cuộc sống kỹ hơn một chút, thì mọi chuyện đã khác.

Sau tất cả, bông lúa muốn được yêu quý thì phải là lúa thật, lúa trĩu hạt. Và khi đã trĩu hạt rồi, nó sẽ tự nhiên mà cúi đầu. Nghệ sĩ cũng vậy, khi đã đủ độ "chín" về tài năng lẫn nhân cách, họ sẽ biết cúi đầu trước tri thức và sự thật thay vì gồng mình bảo vệ cái sai bằng những lý lẽ xa rời thực tế.