Rap Việt và lằn ranh văn minh: Khi sự thô ráp bị đánh tráo bởi thô thiển

Bản chất của rap là phản ánh sự thật, nhưng sự thật không đồng nghĩa với những câu từ dung tục núp bóng dưới danh xưng 'cái chất'.

Ồn ào lyrics của B Ray trong buổi livestream gần đây, với những ẩn dụ về việc "ngủ với tất cả em xinh" và lôi kéo đồng nghiệp nữ vào bối cảnh nhạy cảm, thực chất chỉ là một giọt nước tràn ly.

Câu chuyện phơi bày một lỗ hổng lớn về tư duy nghệ thuật đang tồn tại trong dòng chảy rap Việt, khi một bộ phận nghệ sĩ đang ngộ nhận rằng cứ hễ cầm micro là có quyền đứng ngoài các quy chuẩn văn hóa đại chúng.

Sự "ngông" của nghệ sĩ rap Việt đi sai đường

Những năm gần đây, rap Việt đã có những bước tiến về thị phần nhưng lại có dấu hiệu "hụt hơi" về chất lượng ngôn từ.

Nhiều rapper trẻ đang mắc kẹt trong một định nghĩa sai lệch về sự sáng tạo. Họ mặc định rằng đã rap thì phải có chút "bẩn", phải có vài câu chửi thề hay ẩn dụ về giới tính thì mới gọi là đúng chất đường phố.

Chính tư duy này đã biến nhiều bản rap trở thành một nhạc "rác" online, kích thích sự hiếu kỳ hơn là chạm cảm xúc người nghe.

Thống kê cho thấy chỉ trong thời gian ngắn, hơn 10 MV nhạc rap bị cơ quan chức năng "tuýt còi" hoặc buộc nghệ sĩ phải tự ẩn đi vì ca từ nhạy cảm.

Những cái tên đình đám nhất như Binz, Rhymastic, Andree hay Pháo cũng không đứng ngoài vòng xoáy này. Việc các sản phẩm như Mẩy thật mẩy, Sự nghiệp chướng hay Để ai cần bị "điểm danh" là hồi chuông cảnh tỉnh cho những nghệ sĩ tự cho mình quyền đứng ngoài các chuẩn mực thuần phong mỹ tục.

Sự gai góc thực sự của rap nằm ở khả năng phản ánh trần trụi những góc khuất xã hội và nỗi đau con người, chứ không phải nằm ở việc nhào nặn ra những câu từ rẻ tiền để câu view hay thóa mạ lẫn nhau.

Cái ngông trong nghệ thuật rap là sự phá cách về tư duy, là sự sắc bén trong gieo vần, chứ không thể là cái cớ để bào chữa cho những sản phẩm kém văn hóa.

Sáng - tối của rap Việt

Bức tranh rap Việt hiện nay phân hóa rõ rệt giữa hai mảng sáng - tối.

Ở mảng sáng, những nghệ sĩ như Đen Vâu hay Double2T đã chứng minh rằng rap vẫn có thể "cháy" và đứng đầu các bảng xếp hạng mà không cần dùng đến một lời lẽ thô tục.

Họ dùng âm nhạc để kể chuyện, để lan tỏa năng lượng tích cực. Đó mới thực sự là những người hiểu rằng giá trị của một bản rap nằm ở độ "thấm" của trải nghiệm chứ không phải ở sự ồn ào của những lời thóa mạ.

MV Vị nhà - Đen Vâu.

MV À lôi - Double2T.

Ngược lại, ở mảng tối, văn hóa "dissing" (công kích) đang bị bóp méo thảm hại.

Trong hip-hop gốc, dissing là một màn so găng trí tuệ, nơi rapper dùng ẩn dụ và kỹ năng chơi chữ để hạ gục đối thủ. Thế nhưng, nhiều trận chiến ngôn từ của rap Việt thời gian qua lại biến tướng thành những màn bới móc đời tư, hạ nhục cá nhân và kích động sự thù hằn.

Khi âm nhạc chỉ còn là công cụ để xả cơn giận dữ hạ đẳng, nó đã tự tước đi cái danh xưng nghệ thuật của chính mình.

Sai lầm hơn cả là việc một số nhà sản xuất vẫn tiếp tục tung hô những cá nhân có lịch sử phát ngôn lệch chuẩn, đưa họ lên vị trí "thầy" để tiếp cận giới trẻ.

Công chúng hiện nay đã không còn dễ dãi; họ đòi hỏi ở nghệ sĩ một tiêu chuẩn đạo đức tương xứng với tầm ảnh hưởng.

Nhiều khán giả cho rằng một "thánh chửi" dù có kỹ thuật điêu luyện đến đâu cũng không xứng đáng được tôn vinh nếu không biết cách tôn trọng người nghe và tôn trọng chính cái nghề mình đang theo đuổi.

Rap Việt ra sao sau "thanh lọc"?

Tương lai của rap Việt phụ thuộc hoàn toàn vào việc các nghệ sĩ có đủ bản lĩnh để tự gột rửa mình hay không.

Việc cơ quan quản lý vào cuộc xử phạt hay cấm sóng nghệ sĩ lệch chuẩn là liều thuốc đắng nhưng cần thiết để ngăn chặn những hệ lụy đi quá xa. Tuy nhiên, sự thay đổi cốt lõi phải đến từ ý thức tự trọng của người cầm mic.

Nghệ sĩ rap cần hiểu rằng tự do sáng tạo luôn phải đi đôi với trách nhiệm xã hội. Họ không thể vừa muốn thu tiền tỉ từ các hợp đồng quảng cáo đại chúng, lại vừa muốn giữ cái quyền "nhả" những câu từ độc hại như thời còn hoạt động thầm lặng trong bóng tối.

Đã đến lúc các rapper cần đầu tư vào trí tuệ, vốn sống và kỹ năng ngôn từ thay vì chỉ chăm chăm tìm cách gây sốc rẻ tiền.

Nhạc rap hoàn toàn có vị thế riêng của âm nhạc Việt nếu được nuôi dưỡng bằng sự văn minh. Đừng để những nỗ lực xây dựng hình ảnh bao năm qua bị đổ xuống sông xuống biển chỉ vì sự ngông cuồng thiếu kiểm soát của vài cá nhân đang ngộ nhận về quyền lực của một rapper.

Rap có thể thô, có thể bụi, nhưng tuyệt đối không được bẩn. Đó có lẽ là giới hạn mà bất kỳ rapper nào muốn được gọi là nghệ sĩ đều phải khắc cốt ghi tâm.