Nhật Bản đặt mục tiêu tăng trưởng cho ngành công nghiệp anime

Nhật Bản kỳ vọng đẩy doanh thu anime nước ngoài lên 6 nghìn tỉ yen vào năm 2033. Đây là tín hiệu vui nhưng cũng mang đến nhiều thách thức cho làng anime nước này.

Trong nhiều thập kỷ, vị thế kinh tế của Nhật Bản trên trường quốc tế vốn được nhận diện qua lăng kính của các ngành công nghiệp chế tạo truyền thống như ô tô và thiết bị điện tử. Tuy nhiên cơ cấu xuất khẩu của xứ sở hoa anh đào đang ghi nhận một sự chuyển dịch mang tính lịch sử.

Theo thống kê năm 2023, tổng kim ngạch xuất khẩu ngành công nghiệp nội dung của Nhật Bản đã đạt 5,8 nghìn tỉ yen (khoảng 37,6 tỉ USD), chính thức vượt qua khối lượng xuất khẩu của nhóm ngành chất bán dẫn.

Trước bối cảnh quy mô thị trường nội địa thu hẹp do áp lực già hóa dân số, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) đã vạch ra định hướng chiến lược mới: đưa anime trở thành một trong những động cơ tăng trưởng kinh tế vĩ mô.

Nhật Bản đặt mục tiêu tăng trưởng cho ngành công nghiệp anime

Lộ trình này đặt mục tiêu mở rộng quy mô thị trường anime nước ngoài từ mức 2,1 nghìn tỉ yen (năm 2024) lên mốc 6 nghìn tỉ yen vào năm 2033. Thậm chí, nếu tích hợp toàn bộ hệ sinh thái nội dung bao gồm video games (trò chơi điện tử) và manga (truyện tranh), quy mô xuất khẩu kỳ vọng có thể chạm ngưỡng 20 nghìn tỉ yen.

Ưu thế cốt lõi của ngành công nghiệp anime nằm ở khả năng tối ưu hóa biên lợi nhuận ngoại tệ. Khác với ngành công nghiệp ô tô - lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn lớn để nhập khẩu nguyên vật liệu thô, anime là loại hình tài sản trí tuệ được kiến tạo chủ yếu từ tài nguyên tri thức và năng lực sáng tạo nội sinh.

Dù sở hữu tiềm năng thương mại lớn, trên bản đồ cạnh tranh toàn cầu, Nhật Bản lại đang đối diện với khoảng cách đáng kể về quy mô hậu thuẫn từ ngân sách nhà nước.

Dữ liệu năm 2023 chỉ ra rằng, trong khi Chính phủ Hàn Quốc giải ngân 76 tỉ yen (hơn 477 triệu USD) và Mỹ cung cấp các gói ưu đãi đầu tư ước tính lên tới 600 tỉ yen (hơn 3,7 tỉ USD, tham chiếu riêng tại tiểu bang California) để thúc đẩy ngành công nghiệp sáng tạo, thì nguồn lực phân bổ tương ứng của Chính phủ Nhật Bản chỉ dừng ở mức 25,3 tỉ yen (hơn 147,6 triệu USD).

Nhằm thu hẹp khoảng cách cơ cấu này và duy trì vị thế cạnh tranh, Nhật Bản vừa nâng tổng ngân sách hỗ trợ lên hơn 100 tỉ yen. Động thái này được khởi động bằng gói giải ngân 35 tỉ yen trong năm tài khóa 2025.

Nguồn lực tài chính này gắn liền với một bước chuyển dịch cốt lõi trong tư duy vận hành. Thay vì duy trì mô hình sản xuất dàn trải các dự án kinh phí thấp, METI định hướng ngành công nghiệp anime tập trung nguồn lực kiến tạo các Blockbuster (bom tấn thương mại - những dự án quy mô lớn sở hữu tiềm năng chinh phục thị trường toàn cầu).

Tính khả thi của chiến lược này đã được thực chứng qua dự án điện ảnh Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba the Movie: Infinity Castle (Thanh gươm diệt quỷ: Vô hạn thành). Theo dữ liệu do Kyodo News công bố vào ngày 17-11-2025, tác phẩm này ghi nhận mức doanh thu phòng vé toàn cầu đạt 106,3 tỉ yen, chính thức xác lập kỷ lục là bộ phim Nhật Bản đầu tiên trong lịch sử vượt qua cột mốc 100 tỉ yen.

Bên cạnh việc định hình lại quy mô sản xuất, lộ trình này còn chú trọng mở rộng biên độ phân phối thông qua các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới như Netflix và Crunchyroll.

Nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, Chính phủ Nhật Bản cam kết tài trợ ứng dụng công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo) vào quy trình Localization (bản địa hóa - bao gồm khâu chuyển ngữ và hiệu chỉnh văn hóa), qua đó rút ngắn tối đa độ trễ phát hành quốc tế.

Song song đó, các chế tài bảo vệ tác quyền nghiêm ngặt sẽ được triển khai đồng bộ, hướng đến mục tiêu thu hồi hàng tỉ USD doanh thu đang thất thoát từ các kênh tiêu thụ nội dung trái phép.

Dù mang đến viễn cảnh kinh tế tỉ đô, tham vọng 6 nghìn tỉ yen của Nhật Bản lại đang đối diện với một rào cản mang tính cơ cấu: sự bứt phá của ngành công nghiệp này đang đặt sức ép quá lớn lên lực lượng lao động.

Về mặt vận hành, phần lớn các dự án anime hiện được chi phối bởi Production committees (ủy ban sản xuất - cơ chế cho phép các tập đoàn liên minh góp vốn và chia sẻ bản quyền). Mặc dù giúp tối ưu hóa rủi ro đầu tư, mô hình này lại bộc lộ sự mất cân bằng trong việc phân bổ lợi nhuận.

Phần lớn doanh thu từ các nền tảng quốc tế được giữ lại ở nhóm nhà đầu tư, khiến dòng vốn tái phân bổ khó tiếp cận các xưởng phim gia công quy mô nhỏ hay đội ngũ sáng tạo cốt lõi.

Chế độ đãi ngộ thiếu tương xứng đi kèm cường độ làm việc khắc nghiệt đã dấy lên nhiều quan ngại sâu sắc trong nội bộ ngành.

Những phản ánh công khai từ ê kíp sản xuất Jujutsu Kaisen (Chú thuật hồi chiến) mùa 2 tại studio MAPPA về tình trạng quá tải lao động là một minh chứng điển hình.

Thực trạng này không chỉ dừng lại ở bài toán phúc lợi mà đã tác động trực tiếp đến năng lực cung ứng của toàn ngành: tổng sản lượng đầu phim ra mắt hàng năm bắt đầu chững lại, trong khi hàng loạt xưởng phim độc lập buộc phải nộp đơn phá sản trước gánh nặng chi phí ngày càng leo thang.

Chính phủ Nhật Bản nhận thức rõ: mục tiêu 6 nghìn tỉ yen sẽ trở nên thiếu tính khả thi nếu bài toán thất thoát nhân sự cốt lõi chưa được giải quyết triệt để.

Nhằm can thiệp vào thực trạng này, trong bản chiến lược quốc gia mới nhất, METI lần đầu tiên đưa cơ chế Performance-based pay (trả thù lao dựa trên hiệu suất) vào định hướng trọng tâm. Động thái này nhằm tái thiết lập cấu trúc phân bổ lợi ích, đảm bảo đội ngũ sáng tạo được chia sẻ tỷ lệ lợi nhuận tương xứng khi các dự án gặt hái thành công trên quy mô toàn cầu.

Song song đó, Nhật Bản đang đẩy nhanh tiến trình hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm tiến tới thành lập một cơ quan kiểm định độc lập (bên thứ ba) vào năm 2028. Tổ chức này sẽ đảm nhiệm vai trò giám sát tính minh bạch của các điều khoản hợp đồng cũng như quy chuẩn thu nhập cơ bản dành cho lực lượng lao động.

Nhìn nhận ở góc độ vĩ mô, con số 6 nghìn tỉ yen không đơn thuần là tham vọng mở rộng thị phần thương mại, mà còn đánh dấu bước khởi đầu cho một công cuộc tái cấu trúc toàn diện.

Sau tất cả, sức cạnh tranh bền vững của một ngành công nghiệp tỉ đô chỉ có thể được duy trì khi lực lượng sản xuất nền tảng - những người trực tiếp kiến tạo ra các giá trị thặng dư - nhận được chế độ đãi ngộ công bằng và xứng tầm.