Nghệ thuật giấu tay của Disney: Khi nhân vật phụ 'gánh' cả mạch phim

Không chỉ để tấu hài, những người bạn nhỏ như Mushu, Pascal hay Abu chính là công cụ giúp các nhà làm phim thay đổi số phận của nhân vật chính.

Trong thế giới hoạt hình Disney, hào quang luôn thuộc về các hoàng tử, công chúa hay những vị anh hùng. Thế nhưng, phía sau sự trưởng thành của họ luôn có bóng dáng của những người bạn đồng hành nhỏ bé. Không đơn thuần là những "cây hài" mua vui cho khán giả nhỏ tuổi, các nhân vật phụ này nắm giữ một quyền lực đặc biệt: thúc đẩy xung đột, bộc lộ nội tâm nhân vật chính và thậm chí xoay chuyển toàn bộ cục diện bộ phim bằng những hành động tưởng chừng như vô hại.

Từ thời kỳ vẽ tay truyền thống đến công nghệ đồ họa 3D, các nhân vật đồng hành luôn là "đặc sản" không thể thiếu trong công thức thành công của những bộ phim hoạt hình Disney.

Qua nhiều thập kỷ, khán giả đã quá quen thuộc với chú khỉ Abu trong Aladdin (1992), gấu mèo Meeko của Pocahontas (1995), rồng nhỏ Mushu trong Hoa Mộc Lan (Mulan, 1998) hay tắc kè hoa Pascal ở Người đẹp tóc mây (Tangled, 2010).

Dù xuất hiện ở bất kỳ bối cảnh nào, các nhân vật này đều sở hữu một "siêu năng lực" chung: điều tiết nhịp điệu và thúc đẩy cốt truyện mà không cần chiếm vị trí trung tâm. Qua lời thoại, biểu cảm hoặc những hành động nhỏ, họ trở thành cầu nối giúp khán giả giải mã nội tâm của nhân vật chính.

Chiếc gương phản chiếu nội tâm

Trong Người đẹp tóc mây (Tangled), nàng Rapunzel phải trải qua phần lớn cuộc đời trong một tòa tháp biệt lập. Tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài, người duy nhất cô có thể trút bầu tâm sự là chú tắc kè hoa Pascal.

Dù không biết nói tiếng người, Pascal vẫn bộc lộ rõ thái độ thông qua ánh mắt, cử chỉ và khả năng đổi màu linh hoạt. Những phản ứng của chú tạo thành một cuộc đối thoại bằng hình ảnh sinh động, giúp các phân cảnh trong tháp không bị biến thành màn độc thoại nhàm chán của Rapunzel.

Đặc biệt, khi chàng đạo chích Flynn Rider đột nhập, sự cảnh giác cao độ của Pascal đã tạo nên một thế đối lập thú vị. Trong khi Rapunzel nhìn thấy ở chàng trai cơ hội bước ra thế giới, người bạn nhỏ của cô lại liên tục dò xét và đề phòng kẻ lạ mặt.

Trả lời phỏng vấn trang DVDizzy, đạo diễn Byron Howard tiết lộ Pascal ra đời từ chính bài toán khó của biên kịch: làm sao để Rapunzel có người trò chuyện trong không gian kín. Ê kíp đã chọn tắc kè hoa thay vì các loài vật cổ tích quen thuộc để tạo nên sự đột phá về mặt thị giác.

Nếu Pascal kết nối bằng hình ảnh, thì chú rồng Mushu trong Hoa Mộc Lan (Mulan) lại dùng chính sự hoạt ngôn để tương tác với nhân vật chính.

Khi cải trang thành nam giới để thay cha nhập ngũ, Mộc Lan luôn phải sống trong sự kìm nén vì sợ lộ thân phận. Mushu là kẻ duy nhất biết rõ bí mật ấy và liên tục can thiệp vào quá trình thích nghi đầy rẫy bi hài của cô tại doanh trại.

Chính những màn bình luận, tranh cãi và chỉ dẫn có phần "bá đạo" của chú rồng đã mở đường cho Mộc Lan bộc lộ sự lúng túng, nỗi sợ hãi lẫn lòng quyết tâm. Đáng nói, Mushu không phải là một người thầy hoàn hảo. Chú rồng này có những toan tính riêng và đôi khi đẩy tình hình vào thế rối ren hơn.

Sự đối lập giữa Pascal và Mushu chứng minh rằng các nhà làm phim Disney có thể khai thác tâm lý nhân vật chính cực kỳ hiệu quả, dù thông qua sự im lặng hay những màn đấu khẩu trực diện.

Những bước ngoặt từ hành động nhỏ

Không dừng lại ở việc làm nền cho cảm xúc, nhiều nhân vật đồng hành còn trực tiếp nắm giữ "chìa khóa" tạo nên bước ngoặt của toàn bộ kịch bản.

Trong Aladdin (1992), chú khỉ Abu không đơn thuần là một thú cưng tấu hài trên đường phố Agrabah. Sự tinh nghịch và tật xấu không cưỡng lại được sức hút từ những món đồ lấp lánh của Abu chính là "ngòi nổ" đẩy mạch phim lên cao trào.

Khi tiến vào Hang động Kỳ diệu để lấy cây đèn thần, dù đã bị cảnh báo nghiêm ngặt, bản tính tham lam nhất thời vẫn khiến Abu chạm tay vào viên đá quý. Thảm họa lập tức ập đến khi hang động sụp đổ, biến chuyến tìm kiếm bảo vật thành màn chạy trốn sinh tử nghẹt thở. Thế nhưng, cũng chính sự nhanh trí của Abu sau đó đã giúp Aladdin giữ lại được cây đèn thần khi bị gã tể tướng Jafar lừa gạt.

Điểm đắt giá nhất ở phân cảnh này là cách biên kịch bảo vệ hình tượng nhân vật chính. Aladdin không cần phải tự tay phá vỡ lời cảnh báo mà vẫn phải đối mặt với thử thách lớn nhất phim. Rắc rối do Abu gây ra vừa giúp cốt truyện bẻ lái tự nhiên, vừa giữ nguyên vẹn phẩm chất "tướng cướp tử tế" của chàng trai nghèo.

Dĩ nhiên, không phải người bạn nhỏ nào cũng được giao nhiệm vụ "phá game" như Abu. Ở nhiều tác phẩm khác, sứ mệnh của họ tinh tế hơn: tạo ra những khoảng nghỉ êm dịu để khán giả lấy lại nhịp thở giữa hàng loạt biến cố căng thẳng.

Cuộc chiến gây cười: Ngôn ngữ hình thể và lời thoại

Trong bộ phim mang màu sắc lịch sử nặng nề như Pocahontas (1995), chú gấu mèo Meeko là điểm sáng giải tỏa sự căng thẳng. Giữa bối cảnh xung đột sắc tộc gay gắt giữa người Anh và bộ lạc bản địa, tính háu ăn của Meeko cùng những màn tranh giành thức ăn với chú chó Percy đã mang lại tiếng cười sảng khoái.

Việc Disney khai tử nhân vật gà tây biết nói Redfeather (hình bên phải) để thay bằng chú gấu mèo câm Meeko (hình bên trái) trong "Pocahontas" (1995) là một quyết định đầy tính nghệ thuật.

Ít ai biết rằng, để có một Meeko hoàn toàn im lặng trên màn ảnh, đội ngũ sáng tạo đã phải đưa ra một quyết định táo bạo. Chia sẻ với chuyên trang Laughing Place năm 2003, họa sĩ diễn hoạt Nik Ranieri cho biết kịch bản gốc vốn thuộc về một chú gà tây biết nói tên là Redfeather (dự kiến do danh hài John Candy lồng tiếng). Tuy nhiên, ê kíp đã quyết định "khai tử" nhân vật này để chuyển sang xây dựng các loài động vật không nói tiếng người.

Sự thay đổi này đặt lên vai các họa sĩ một áp lực khổng lồ. Khi không sử dụng lời thoại, toàn bộ tính cách của Meeko phải được truyền tải qua từng cái liếc mắt, tư thế rình mò và nhịp điệu chuyển động. Đây cũng chính là kim chỉ nam khi đạo diễn Byron Howard và Nathan Greno nhào nặn nên chú tắc kè Pascal trong Người đẹp tóc mây, lấy cảm hứng trực tiếp từ hai huyền thoại phim câm là Charlie Chaplin và Buster Keaton.

Ở chiều ngược lại, Mushu của Hoa Mộc Lan lại là đỉnh cao của nghệ thuật gây cười bằng âm thanh kết hợp với sự khoa trương. Sự tương phản giữa thân hình nhỏ bé như một con thằn lằn và thái độ tự tin thái quá của chú rồng đã tạo nên sức hút khó cưỡng.

Họa sĩ giám sát diễn hoạt Tom Bancroft từng tiết lộ với Movie Mom (năm 2013) rằng toàn bộ chuyển động của Mushu đều được xây dựng dựa trên chất giọng của tài tử Eddie Murphy. Hai cách tiếp cận - một bên thuần túy thị giác như Meeko, một bên bùng nổ thanh âm như Mushu - không hề phân định sự hơn kém. Chúng là những mảnh ghép linh hoạt giúp đạo diễn điều chỉnh sắc thái bộ phim.

Để tạo nên nhịp nói liến thoắng đặc trưng của chú rồng Mushu, các họa sĩ của Disney đã phải thu âm giọng thoại của danh hài Eddie Murphy trước khi tiến hành vẽ. Họa sĩ giám sát diễn hoạt Tom Bancroft chia sẻ ông đã phải nghiên cứu kỹ lưỡng từng biểu cảm, cử chỉ và phong cách biểu diễn của nam diễn viên ngoài đời thực, từ đó dựa vào nhịp nhấn giọng để tìm ra chuyển động khớp nhất cho chú rồng nhỏ.

Trải dài từ kỷ nguyên hoạt hình vẽ tay 2D rực rỡ với Abu, Meeko, Mushu cho đến thời đại đồ họa máy tính 3D của Pascal, mỗi người bạn đồng hành đều mang một sứ mệnh riêng. Dù không đứng ở vị trí trung tâm, nhưng sự hiện diện của họ đã khẳng định một quy luật bất biến trong nghệ thuật kể chuyện của Disney: giá trị của một nhân vật không đo bằng thời lượng xuất hiện hay số lượng câu thoại, mà nằm ở cách họ thổi hồn vào từng khoảnh khắc và làm thay đổi quỹ đạo của cả câu chuyện.