Lời khuyến nghị từ hậu duệ nhà Nguyễn đã mở ra những phân tích đa chiều về trách nhiệm của phim Hoàng hậu cuối cùng đối với lịch sử và giới hạn hư cấu.

Khuyến nghị sòng phẳng từ hậu duệ nhà Nguyễn

Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam vừa ban hành thông cáo đặc biệt số 05/TB-HĐNPT gửi đến các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, điện ảnh, các cơ quan báo chí và công chúng. 

Văn bản do ông Nguyễn Phước Bửu Nam - Chủ tịch Hội đồng - ký duyệt, thể hiện góc nhìn cẩn trọng của dòng tộc và nhận được sự đồng thuận từ Hoàng tử Bảo Ân cùng Hoàng tử út Patrick Edouard Nguyễn Phúc (các con của Cựu hoàng Bảo Đại).

Hội đồng Nguyễn Phúc tộc hoàn toàn không dùng những từ ngữ nặng nề để chỉ trích hay yêu cầu dừng bất kỳ một dự án cụ thể nào, và thực tế cũng không chỉ đích danh bộ phim Hoàng hậu cuối cùng. 

Đây là một lời khuyến nghị chung mang tính xây dựng dành cho các tác phẩm điện ảnh lấy cảm hứng từ triều Nguyễn. Phía dòng họ ghi nhận sự đóng góp của điện ảnh trong việc lan tỏa văn hóa, nhưng đồng thời cũng bày tỏ sự e ngại trước xu hướng áp đặt chuẩn mực đạo đức, tâm lý của thế kỷ XXI vào các nhân vật thuộc bối cảnh quá khứ.

Việc diễn giải thiếu căn cứ này có thể khiến công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ, dễ nảy sinh những nhận thức chưa thực sự chính xác về các nhân vật lịch sử có thật như Cựu hoàng Bảo Đại, Hoàng hậu Nam Phương hay Hoàng thái hậu Từ Cung.

Để tạo sự hài hòa giữa quyền sáng tạo của nghệ sĩ và trách nhiệm đối với quá khứ, thông cáo đưa ra những gợi ý mang tính giải pháp rất rõ ràng:

Minh bạch cơ sở tư liệu: Khuyến khích các nhà làm phim công khai nguồn gốc các chi tiết thay đổi hoặc bổ sung khi tác phẩm được giới thiệu là dựa trên nhân vật có thật.

Đính chính và chú thích rõ ràng: Cần có hình thức giải thích phù hợp đối với những tình tiết sáng tạo để người xem phân biệt được giữa màn ảnh và đời thực.

Cân nhắc thay đổi tên nhân vật: Trong trường hợp kịch bản đi quá xa so với tư liệu gốc (nhật ký, hồi ký, thư từ, lời chứng đáng tin cậy) mà không thể chứng minh, các soạn giả nên cân nhắc thay đổi tên tuổi nhân vật để vừa bảo toàn không gian bay bổng cá nhân, vừa tránh những hiểu lầm không đáng có về tiền nhân.

Ê kíp Hoàng hậu cuối cùng chọn góc khuất nội tâm

Hoàng hậu cuối cùng do bộ đôi đạo diễn Bảo Nhân và Nam Cito thực hiện, chính thức bấm máy vào ngày 20-3 tại Điện Kiến Trung - Đại Nội Huế, lấy cảm hứng từ thiên tình sử của Hoàng hậu Nam Phương và Hoàng đế Bảo Đại.

Ngay từ giai đoạn giới thiệu dự án, trước khi xuất hiện các luồng tranh luận của dư luận về phục trang của Hoàng thái hậu hay các nhân vật triều Nguyễn, nhà sản xuất đã khẳng định tác phẩm này hoàn toàn không có tham vọng tái hiện biên niên sử hay làm một bộ phim tài liệu khô khan. 

Mục tiêu lớn nhất của ê kíp là tìm kiếm và lấp đầy những "khoảng trống cảm xúc" phía sau những danh vị lẫy lừng - nơi các cuốn sách lịch sử chỉ ghi lại sự kiện, còn thế giới nội tâm của con người thì để ngỏ.

Đạo diễn Bảo Nhân từng chia sẻ về tư duy tiếp cận nhân vật: "Chúng tôi không khai thác các nhân vật trước hết như một vị vua hay một vị hoàng hậu, mà là những con người - một người vợ, người chồng, người cha, người mẹ với những yêu thương, tổn thương và lựa chọn của riêng mình. Tôi tin lịch sử cho chúng ta biết điều gì đã xảy ra, còn điện ảnh giúp chúng ta cảm nhận những con người ấy đã sống như thế nào".

Phía nhà sản xuất cũng đưa ra những cam kết rất cụ thể nhằm bảo vệ tính tôn nghiêm của hình tượng nhân vật từ giai đoạn quảng bá đầu tiên. Họ xác định không xây dựng Hoàng hậu Nam Phương theo hướng quyền lực hay thời trang hóa một cách quá mức hiện đại. 

Đặc biệt, bộ phim cam kết nói không với các chiêu trò câu khách rẻ tiền, không đi theo hướng mô tả các màn "tranh giành chồng" hay các tình tiết "cao tay trị tiểu tam" theo kiểu cung đấu thị phi, và không biến nhân vật thành người chống đối lại truyền thống hoàng tộc.

Cộng đồng mạng chia phe tranh luận

Một bộ phận khán giả đứng trên lập trường cởi mở của người thưởng thức nghệ thuật cho rằng phim ảnh suy cho cùng là sản phẩm giải trí và cần được trao quyền tự do thể hiện. Họ lập luận khán giả ngày nay đủ tỉnh táo để không đánh đồng phim ảnh với sách giáo khoa lịch sử. 

Một bình luận tiêu biểu trên diễn đàn mạng xã hội chia sẻ: "Đã là phim thì không thể 100% là sự thật được. Tất cả mọi người đều hiểu được điều này. Nhiều phim nước ngoài một nhân vật lịch sử họ hư cấu không biết bao nhiêu cốt truyện đó thôi. Phim thì xem cho vui chứ ai coi đó là sự thật lịch sử đâu". 

Nhóm quan điểm này cũng nhận định đời sống cá nhân của các bậc đế vương vốn có nhiều khía cạnh phức tạp, việc hậu duệ có tâm lý muốn bảo vệ hình ảnh gia tộc là điều dễ hiểu, nhưng cũng cần tạo điều kiện cho đạo diễn phát triển câu chuyện một cách hấp dẫn.

Ngược lại, luồng ý kiến yêu cầu sự nghiêm túc khi chạm vào lịch sử lại đưa ra những góc nhìn đanh thép không kém.

Họ nhấn mạnh rằng khi các nhân vật có thật gắn liền với một dòng họ có hậu duệ đang sống, việc phóng tác cần một sự tôn trọng mực thước. 

Việc dẫn chứng các quốc gia có nền công nghiệp điện ảnh lớn thắt chặt các quy định về phim cung đấu hay phóng tác nhân vật lịch sử cũng được đưa ra để làm bài học kinh nghiệm. 

Những khán giả ở nhóm này đánh giá kiến nghị đổi tên nhân vật của Hội đồng Nguyễn Phúc tộc là một giải pháp rất văn minh và sòng phẳng, giúp tách biệt hẳn sản phẩm giải trí hư cấu ra khỏi danh dự của các nhân vật có thật trong lịch sử.

Hiện tại, Cục Điện ảnh đã bước đầu ghi nhận các luồng dư luận xung quanh dự án điện ảnh Hoàng hậu cuối cùng. Việc tìm ra một tiếng nói chung, một giải pháp hài hòa giữa quyền tự do sáng tạo nghệ thuật của nghệ sĩ và trách nhiệm bảo tồn sự thật lịch sử của cộng đồng không phải là một cuộc đối đầu phân định thắng thua, mà là một bước đi cần thiết để điện ảnh lịch sử Việt ngày càng trưởng thành, chuyên nghiệp và tiệm cận gần hơn với công chúng.

Công ty quản lý bác bỏ những cáo buộc của hoa hậu Mai Phương Vụ tranh chấp hợp đồng giữa nghệ sĩ Mai Phương và công ty quản lý đang thu hút sự chú ý của dư luận với những lý lẽ từ cả hai phía.

Phương Nam 'Mưa đỏ' có vai chính điện ảnh đầu tiên Tham gia phim điện ảnh Chuyến đi nhớ đời, Phương Nam mới nhận ra nuôi một cậu con trai ngoài đời thực còn 'sát thương' hơn cả trên phim.

'Bé' Xuân Mai từng mặc cảm ngoại hình đến mức không dám ra đường Từng phải né tránh ánh nhìn dư luận vì áp lực ngoại hình sau sinh, 'thần đồng âm nhạc' Xuân Mai vừa quyết định trở lại đi hát ở tuổi 31.