Không ít nạn nhân ra sức lo toan, chăm chút từng li từng tí ban ngày, rốt cuộc lại bị đột quỵ "đánh úp" ngay trong đêm.

Mở mắt ra thấy đột quỵ

WUS là một thể của đột quỵ cấp, trong đó bệnh nhân không có triệu chứng gì trước khi ngủ, nhưng tỉnh dậy với các triệu chứng đột quỵ. Theo đó thì thời điểm khởi phát được tính là lần cuối bệnh nhân được nhìn thấy còn bình thường.

Như thế đã rõ vì sao đột quỵ khi ngủ lại có tên là đột quỵ thức giấc. WUS bởi thế được xếp vào nhóm "đột quỵ không rõ thời điểm khởi phát", ngược với đột quỵ chung phần đa nổ ra ban ngày.

Sự đã rồi

Xét tình tiết chung, thì đột quỵ đêm hay ngày là như nhau. Nhưng bởi "điểm hỏa" trong đêm, nên khi thức dậy hầu hết WUS đã hoành hành được độ vài giờ. Lúc này ổ nhồi máu thường đã khá to, và các FAST (méo miệng, liệt yếu, khó nói...) đã hai năm rõ mười. Dại mồm, đây là "ưu điểm" của WUS so với đồng mưu ban ngày, đôi khi khó phát giác.

Lỡ "cửa sổ vàng"

Cũng bởi xuất kỳ bất ý ngay trong đêm, nên xét tiên lượng xấu thì WUS hơn hẳn đột quỵ một cái đầu. Cụ thể, điểm NIHSS/điểm độ nặng của đột quỵ, tỉ lệ tắc động mạch, tử vong và tàn phế của WUS đều ăn đứt đột quỵ.

Chung quy, cái sự tệ của WUS đều đến từ cái eo "khó tiếp cận điều trị tái tưới máu". Cụ thể thì đột quỵ thức giấc gần như tước mất cơ may của the golden window/cửa sổ vàng (dùng thuốc tiêu sợi huyết, lấy huyết khối) trong cấp cứu đột quỵ. Các nạn nhân của WUS thường thức dậy với "vùng não đã chết" rộng hơn "vùng còn cứu được"!

Sao không bị đánh thức?

Đến đây hẳn có ý đặt vấn đề: "Vì sao đột quỵ không "đánh thức" nạn nhân trong đêm để giành lợi thế cửa sổ vàng?". Dù có không ít trường hợp may mắn, nhưng khác nhồi máu cơ tim với cơn đau ngực dữ dội, phần đa đột quỵ không gây đau đớn hay khó thở, nếu có cũng không đủ "đô" gọi dậy khổ chủ.

Đột quỵ trong lúc ngủ vô cùng nguy hiểm.

Những cuộc bắt tay trong đêm

Căn bản, thì về thời điểm đột quỵ đêm hay ngày là ngẫu nhiên, nhưng đêm hôm cũng có vài "mồi lửa" cho WUS như huyết áp dao động (giảm sâu về đêm và tăng vọt gần sáng), rối loạn nhịp tim (rung nhĩ đêm) và ngưng thở lúc ngủ (OSA)... Các tay to mặt bự như tiểu đường, xơ vữa động mạch cũng hay lựa tác oai tác quái ban đêm.

Kẻ mách nước đột quỵ đêm

Gạch dưới ngay một cái tên cộm cán trong sổ bìa đen: chứng ngưng thở lúc ngủ! OSA có đủ ngón nghề (giảm oxy máu, tăng huyết áp kịch phát, rối loạn nhịp tim, tăng hoạt giao cảm, viêm mạn và rối loạn đông máu) trở thành tay xui khiến ưu hạng cho WUS. Đột quỵ trên nền OSA thường dự hậu khá xấu, và bởi thế OSA cùng phe cánh rối loạn giấc ngủ là đích nhắm can thiệp y tế, giúp giảm tác hại đột quỵ hiệu quả.

Quả trượt trong đêm

Tiện thể thì TIA/đột quỵ thoáng qua, cũng hay chọn ăn đêm, nhưng bởi tính thoáng qua của chúng mà wake-up TIA ít được để mắt. Chưa có thống kê, nhưng chắc chắn có hàng loạt cú TIA trong đêm kịp "chuồn mất" khi nạn nhân thức giấc, đồng nghĩa tín hiệu cảnh cáo cũng uổng công.

Liệu ngày không đủ, tranh thủ liệu đêm

Sau rốt, đến đây hẳn nhiều người cho rằng "chu toàn đột qụy ban ngày đủ mệt, hơi đâu bỏ công cho đột quỵ đêm?". Xin thưa, chúng ta dành khoảng 8 giờ cho giấc ngủ, một khoảng thời gian đáng kể, cộng những lợi hại của WUS, có lẽ đủ cơ sở để có câu trả lời lưu tâm đến WUS có đáng không. Dại mồm, khác đột quỵ ngày, hầu hết nạn nhân của WUS không có cơ hội nhìn lại và hối hận là đã bỏ qua nó.

Thiệt ra, sắp xếp cho đột quỵ ngày thì phần lớn cũng đã liệu bề cho WUS rồi, ăn thua là có để bụng hay không mà thôi!.

Phòng ngừa - bổn cũ

Thường lệ, WUS có riêng một hội cảm tình viên (>55 tuổi, OSA, rối loạn giấc ngủ, hồ sơ lipid xấu, tiểu đường, huyết áp, béo phì, hút thuốc...). Về ngừa phòng, đột quỵ thức giấc không kén cá chọn canh mấy (kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, rối loạn nhịp tim, tầm soát và điều trị OSA, kiêng thuốc lá và rượu bia, năng vận động...).