Sát nghĩa thì tiền ung thư là những tế bào bất thường, nhưng chưa phải ác tính, có hoặc không tiến tới ung thư thực thụ.

Chi tiết hơn thì dành cho sách vở, thứ cần quan tâm với chúng ta hẳn chỉ là “thứ gì gây ra tiền ung thư?”, “tiền ung thư có biến thành ung thư?”, và “làm thế nào chặn đà tiến triển chết người này lại?”.

● Những “hườm hườm” hay gặp

Nhìn chung, chỗ nào có ung thư chỗ đó có tiền ung thư. Hay gặp hơn cả gồm viêm lộ tuyến cổ tử cung, thực quản barrett, viêm dạ dày teo, loạn sản thùy, loạn sản biểu mô phế quản, u tuyến đại tràng, bệnh bowen... Tựu trung, quanh quẩn các “yếu nhân” như cổ tử cung, vú, dạ dày, đại tràng...

● Thứ gì gây nên nỗi?

Nhiễm trùng, với 2 tên tuổi HPV, H.pylori lừng lẫy, chịu trách nhiệm 15-20% ung thư, tất cũng không chừa tiền ung thư. Hàng sau vẫn là mấy gương mặt thân quen như viêm nhiễm, thuốc lá, hóa chất, không khí ô nhiễm...

● Triệu chứng gì báo động?

Hầu hết tiền ung thư im như thóc, chỉ chịu mở lời ở vài ca đặc biệt, như ở cổ tử cung (tế bào bong tróc, chảy máu), miệng (đốm trắng), hoặc bộc bạch qua nội soi (dạ dày, đại tràng)... Chỉ dấu toàn thân cũng thường rất tiết kiệm, chung chung, lẫn với nhiều bệnh khác, như sốt, đau bụng, chảy máu chân răng, đi nặng phân lẫn máu, tiểu ra máu...

● Xử lý thế nào?

Theo dõi phòng biến là chính. Nếu cần thì động tay động chân cắt một phần, đóng băng tế bào, cốt loại càng nhiều càng tốt ong trong tay áo.

● CIN/tiền ung thư cổ tử cung

Cần mắt thấy tai nghe thì không gì bằng chọn tiền ung thư cổ tử cung, sát thủ hạng nhì sau ung thư vú ở phụ nữ làm minh họa trực quan:

Tiền ung thư cổ tử cung, còn có cái tên sát sườn là dị sản biểu mô cổ tử cung/cervical intraepithelial neoplasia/CIN. Có 3 độ CIN lành dữ khác nhau: CIN1 (dị sản nhẹ, 57% tự thoái triển, 32% tiếp tục phát triển, nhưng chỉ <1% tiến tới ung thư); CN2 (dị sản vừa, 43% tự khỏi, 35% ngoan cố, trong đó khoảng < 5% biến thành ung thư); CN3 (dị sản toàn bộ, chỉ 32% quay đầu và đến hơn 12% thành ung thư cổ tử cung xâm lấn).

● Người gieo tiếng oán?

HPV, còn ai trồng khoai đất này. Bởi thế CIN thường ghé thăm phụ nữ tình dục sớm, nhiều và đa dạng bạn tình. Các bà chửa đẻ nhiều, viêm sinh dục triền miên, thiếu quan tâm vệ sinh, và bonus thêm khoản nghiện thuốc lá...

● Phát giác sớm CIN

Như ung thư, phát hiện sớm CIN tạo sự “khác biệt” cỡ... một mạng người! Tầm soát ung thư là kế kiện toàn hơn cả. Cụ thể, với CIN là PAP test và xét nghiệm HPV định kỳ. Kể thêm ung thư vú (tự khám, X-quang tuyến vú), đại tràng (nội soi, CT FOBT/tìm máu ẩn trong phân), phổi (X-quang, CT liều thấp), tiền liệt tuyến (xét nghiệm PSA)...

● Điều trị ra sao?

Ở 3 cấp độ CIN đều có một tỉ lệ nhất định dị sản biểu mô tự rút lui, không cần điều trị. CIN càng nhanh “quay đầu là bờ”, nếu được người bệnh điều chỉnh lối sống (tình dục an toàn, bớt bạn tình, bỏ thuốc lá, ăn nhiều rau quả...). Nếu không, không chờ sung rụng, nhất là với CIN3, có thể cần ra tay sớm theo cách truyền thống là cắt bỏ, phá hủy (đốt điện, đốt lạnh N2O, đốt laser CO2, khoét chóp cổ tử cung/ LEEP, LLETZ...).

● Tâm thế rút ra

Tiền ung thư, chưa phải là ung thư, có hoặc không tiến tới ung thư, nhưng dù gì mầm loạn đã gieo. Một số “tiền khả thi” tự biến, một số phải gia công mới biến. Tầm soát ung thư là cách phăng sớm “chồi xanh”. Nếu lỡ dính, không bi quan cũng không chủ quan, theo dõi sát, tuân thủ điều trị, và quan trọng là giải triệt các yếu tố có khả năng “vú ép” đẩy nhanh tiền ung thư thành ung thư chính chủ. Với CIN, là tình dục và HPV, xử cũng không quá khó.