Chóng mặt là sự cố cục bộ của hệ thống thăng bằng. "Team" giữ cho ta đứng vững trên đôi chân gồm có tai trong, mắt, các cảm thụ và thần kinh trung ương. Chóng mặt xảy ra khi có chệch choạc ở bất kỳ khâu nào, trong đó có kiểu phối hợp "nói một đằng hiểu một nẻo" giữa các bên- mà điển hình  là chóng mặt say tàu xe.

Suy đoán oan sai cho tiền đình

Tiền đình, là cái tên "tiền định" trong  các ca chóng mặt. Tiền đình đóng tại tai trong, quán xuyến việc định vị không gian của cơ thể. Cái cơ quan tương tự "con quay hồi chuyển" này lộn xộn, cơ thể cũng xoay mòng theo. Nhưng không phải cứ chóng mặt là đổ riệt cho tiền đình. Nhiều trường hợp cần tra xét kỹ, tránh oan sai cho tiền đình, và không  phải rước phiền hà đau Nam chữa Bắc.

Năm cha bảy mẹ

Giản lượt thì người ta phân chóng mặt thành hai nhóm: ngoại biên và trung ương. Nhóm địa phương thường bám vào vấn đề tai trong (viêm mê nhĩ, viêm thần kinh tiền đình, rối loạn tiền đình, chấn thương đầu...), bệnh Ménière... Nhóm trung ương tập trung xào xáo tại não (đau đầu Migraine, rối loạn tuần hoàn não, u thần kinh thính giác, bệnh tiểu não, nghẽn mạch máu não, xuyết huyết não, tác dụng phụ thuốc men...). Thực tế, có một số không nhỏ chóng mặt không tài nào tìm được bản quán, nên tạm gọi là chóng mặt "vô căn".

"Hàng nhái" và “kịch phát”…hiền khô!

Trong giới chuyên môn cũng không mấy thống nhất về lý lịch của chóng mặt. Nhiều người gộp hoa mắt, xây xẩm, choáng váng với chóng mặt,  nhưng cũng có người không chịu , "Cái gì của Caesar trả cho Caesar". Ý  cho rằng xây xẩm không phải là chóng mặt, bởi nó chỉ là thoáng xoay xoay do chậm đưa máu-oxy lên não, có nghĩa, những cơn chóng mặt ở người thiếu máu, tụt huyết áp, mất nước, sốc nhiệt thực ra là hàng "fake"!

Cơn chóng mặt kịch phát lành tính là nhân vật xuất hiện mật độ dày trong các than phiền chóng mặt. Cái tên dài dòng lại thực tả rõ triệu chứng và độ lành hiền của nó. Rất hay gặp ở người trên 50 tuổi hoặc trẻ hơn, có khi ở cả teen. Nguyên cớ chung quy do ngồi đứng, xoay đầu đột ngột. Bùng một phát rồi thôi, nhưng dễ tái phát và đa phần không cần điều trị.  Không nguy hiểm nhưng phổ biến và dằng dai, nên cơn chóng mặt này gây hao tâm tổn sức cho nhiều người.

Trị gốc chưa xong thì chữa ngọn

Như đã tả, chóng mặt có thể mang trọng tội, chẳng hạn đột quỵ, nhưng lắm khi chỉ là lỗi "thằng đánh máy". Việc gây trầm trọng vô lối, hở một chút là phán cho rối loạn tuần hoàn não, xơ vữa mạch máu, dọa tai biến này nọ đa phần là cầm đèn chạy trước ô tô. Chóng mặt giống mất ngủ, càng lo càng xoay mòng bạo. 

Cốt lõi điều trị chóng mặt là tìm và diệt bệnh gốc. Tây y có vài bài tủ hiệu nghiệm để cắt cơn như kháng histamin, kháng cholinergic, scopolamine...Nếu cần thì phụ thêm thuốc tăng cường tuần hoàn não (piracetam, ginkgo biloba...), chống lo âu... Các bài tập cân bằng rất có ích giúp phục hồi tiền đình, huấn luyện cơ thể trước lạ sau quen với chóng mặt. Bác sĩ ngoại khoa có thể phải động thủ để xử lý vấn đề tai trong nếu chóng mặt nặng. Đông y, muôn thuở, sẽ thế vai chống lệ thuộc và tác dụng phụ của mấy bụm thuốc viên. Ấn huyệt, mát-xa, thể dục dưỡng sinh, thiền, yoga  là những anh tài có thể góp công đẩy lùi chóng mặt.

Với chóng mặt, slogan "phòng hơn chữa" đúng từng chữ. Có nhiều cách tránh nước tới chân như tiễn stress, uống đủ nước, tránh ăn quá ngọt hoặc quá mặn (tăng thể dịch tai trong), ngủ đủ giấc, hít thở sâu, dứt điểm các bệnh hô hấp và dị ứng, điều tiết vận động (không thay đổi tư thế- nằm ngồi sang đứng hay quay đầu- đột ngột).

"Cách mạng" trẻ hóa?

Chóng mặt, một thời gian dài được mặc định cho ông già, bà cả, giờ chúng đang dần được trẻ hóa, nhất là giới học sinh, dân cạo giấy văn phòng. Hình ảnh thanh niên nghiêm túc nhìn đời qua hai miếng ve chai, sau hàng giờ dán mông xuống ghế  cơ quan, đứng  dậy, thấy đất trời đảo lộn, đom đóm lập lòe, phải vịn vào tường một hồi mới yên là không hiếm. Biến đổi môi trường sống và làm việc, ô nhiễm không khí, chế độ ăn...được cho là những khởi xướng của cuộc "cách mạng"  này.