Sức Khỏe

Dậy thì sớm, mừng một lo... mười!

BS TỊT TUỐT

Đăng lúc 06:09 | 30/10/2020

“Nữ thập tam, nam thập lục”, so với thời cụ kị xưa, những đứa trẻ ngày nay khởi sự dậy thì sớm hơn đôi ba năm, thậm chí bức tốc nhanh gấp rưỡi!

Và điều này thì đáng lo hơn là đáng mừng.

Gái trước 8, trai trước 9!

Dậy thì là sự phát triển các đặc tính sinh dục thứ phát ở hai giới, hành kinh (trẻ gái), khàn tiếng (trẻ nam), tăng trưởng nhanh về chiều cao…

Nếu trẻ gái trước 8 tuổi và trẻ trai trước 9 tuổi đã dậy thì, gọi là dậy thì sớm. Phần lớn, dậy thì sớm là việc ai khăn gói trước thì lên đường trước. Tuy vậy, ở một số trường hợp, khởi hành sớm lại là  sự nhanh nhẩu của bệnh lý, mà là bệnh nặng.

Có ba dạng dậy thì sớm:

  • Dậy thì sớm trung ương (sớm thật), do “ban cán sự dậy thì” trục trung ương trục hạ đồi-tuyến yên -sinh dục rạo rực, giật mình chi đó mà phát lệnh trước hạn. 
  • Dậy thì sớm ngoại vi  (sớm giả) do estrogen/testosteron từ buồng trứng, tinh hoàn, tự phát động không qua thượng cấp. 
  • Dạng thứ ba là kiểu tự tung tự tác một đặc tính sinh dục riêng lẻ. Chẳng hạn, dậy thì sớm Thelarche chỉ có nhũ hoa lớn phổng, Adrenarche chỉ trổ mã lông lá và mùi cơ thể...

Đã bệnh là thứ dữ

Thủ phạm gây dậy thì sớm bệnh lý, bên trong có thể do u não/tủy sống, thượng thận, buồng trứng, tinh hoàn, bệnh tuyến giáp... Bên ngoài do chế độ ăn hoặc tiếp xúc đối tượng có liên quan hormon sinh dục. Một ít nhận hồi môn từ di truyền- mẹ dậy thì sớm thì con gái tiếp bước... 

Từ đầu toàn nhắc bé gái, không sai, theo sách, trẻ gái mắc dậy thì sớm gấp 10 lần trẻ trai! Chẳng gì lạ, hóa công luôn “đặc cách” phụ nữ khôn sớm, không để bị động trước mọi tình huống, lo lót ổ trước cho việc làm vợ, làm mẹ sau này. 


Lùn so với mặt bằng chung

Phần lớn dậy thì sớm diễn ra yên ả, nhưng phần lớn những đứa trẻ dậy thì sớm sẽ là nạn nhân của dục tốc bất đạt. Chiều cao nếm mùi trước tiên. Dàn xương khớp đề-pa sớm, sẽ sớm mắc hội chứng cốt hóa nhanh. Chiều cao vọt lên nhanh, nhưng khựng nhanh không kém. Chính thế, đứa trẻ dậy thì sớm thường khó cao hết tiềm năng,  thấp lùn so với mặt bằng chung. Ngoài xương xẩu, không kể bệnh gốc, dậy thì sớm còn đẩy trẻ gái vào diện nguy cơ cao mắc buồng trứng đa nang sau này…

“Hủ mắm đầu giường”

Tâm lý là kẻ thiệt kế tiếp. Một bé gái phổng phao, nổi bần bật giữa đám bạn miệng hôi sữa, khó tránh phải nhận núi tâm lý tiêu cực, xấu hổ, tự ti, trầm cảm, bỏ học... Lên tám tuổi đã “điện nước đầy đủ”, trẻ rất dễ sa vào chuyện trai gái, tình dục, phá thai và chắc suất lọt vào mắt xanh yêu râu xanh! Tất cả, diễn ra trên nền bất cập của bi kịch- chỉ dậy thì là sớm, còn cái đầu cơ bản vẫn là của đứa trẻ ngô nghê. Một đứa trẻ dậy thì sớm, nhất là bé gái, chính là cục lo, là “hủ mắm đầu giường” to vật vã cho mọi phụ huynh.

Lần nữa nhắc lại, tránh hoang mang, phần lớn dậy thì sớm chỉ là cú rảo chân nhờ trên cơ dinh dưỡng, tâm lý so với chúng bạn. Không phải trẻ nào bung nở sớm đều mắc u này cục kia. Đừng quên có cả kiểu dậy thì sớm cục bộ, chẳng hạn bé gái chỉ trổ ngực và chấm hết, không thấy bất thường gì thêm.

Xenoestrogen-kẻ đầu trò

Như đã kể, bàn ăn là nơi phát tích dậy thì sớm đáng kể. Nhiều bé gái đạp nhầm chân ga do “bị” bố mẹ chăm cực kỹ, ngập trong món ngon vật lạ; chết nỗi, trong số đó không ít là nguồn “bổ sung”  hormon giới tính không mời, hoặc đưa vào người những chuyên gia đảo chính chuyên gây xáo trộn nội tiết.

Điểm mặt trước tiên là nhóm thực phẩm Xenoestrogen, tức những chất khi đưa vào cơ thể sẽ hoạt động như hormon estrogen. Xenoestrogen ăn nên làm ra ở nhóm thực phẩm gốc chăn nuôi công nghiệp, có tồn dư hormon tăng trưởng dạng estrogen, xuất hiện trong cả thịt tươi lẫn đồ chế biến sẵn... 

Thêm người quen cũ, cả bụng tiền án tiền sự, là phtalat. Một chất dẻo thạo việc trong bao bì nhựa, chén dĩa, đồ chơi, thậm chí bình sữa, ti giả trẻ con... Vé còn lại dành cho nhóm thực phẩm qua chế biến chiên rán, và nước uống có gas...

Minh oan cho đậu nành

Nhân tiện, minh oan cho đậu nành và chế phẩm từ chúng. Quả là đậu nành có nuôi cơm estrogen, nhưng là estrogen thực vật, ít có cơ chỉnh chọt đổi lịch dậy thì. Với lại, hàm lượng bé tẹo và mức tiêu thụ thực tế lại quá nhỏ, khả năng cướp cò súng lệnh dậy thì của đậu nành gần như bằng không!

Nên phòng hơn chữa!

Điều trị dậy thì sớm, ngoài giải quyết bệnh gốc, chẳng hạn phẫu thuật u thượng thận, các bé phải dùng thuốc ức chế hormon, ngăn trục dưới đồi/tuyến yên...

Không phải trường hợp dậy thì sớm nào cũng gây hậu quả nghiêm trọng. Nhiều đứa trẻ chỉ lộn xộn thời gian đầu, sau đó, mọi sự lại hòa vào dòng chảy chung như bao trang lứa. Tuy vậy, với hiện tượng “mừng một lo mười” thì nên phòng hơn chữa. Câu giáo điều này trúng từng dấu phết phẩy trong ca nói trên. Những cô chiêu cậu ấm đẻ bọc điều, xui rủi lại thuộc nhóm nguy cơ. Hãy cẩn thận với cái giá phải trả vô cùng kỳ cục của may mắn này.

Cơm canh đạm bạc, ít dậy thì sớm

Như vậy, những đứa trẻ cơm canh đạm bạc, bữa rau nhiều hơn bữa thịt, vô tình may mắn rớt khỏi danh sách so với bạn bè thịt cá ê hề. Thịt, xưa giờ nhiều tật xấu không đổi, nên có nhúng tay vào chuyện trổ mã sớm muộn cũng không gì lạ.


Tin Mới Nhất
Tin mới Sức Khỏe